چه طور محبت، امنیت روانی را به خانواده هدیه می دهد؟
نور معرفت: محبت فقط ابراز یک احساس نیست؛ بگفته کارشناسان و در آموزه های اسلامی، مهرورزی به همسر و فرزندان می تواند امنیت روانی، اعتماد و صمیمیت را در خانه تقویت کند و خانواده را در مقابل خیلی از لطمه های عاطفی مقاوم تر سازد.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، امنیت روانی در خانواده از مجموعه ای از عوامل مانند درک متقابل، احترام، همدلی و اعتماد شکل می گیرد، اما در بین همه این عوامل، محبت جایگاهی ویژه دارد. محبت می تواند اعضاء خانواده را به یکدیگر نزدیک کند و خانه را به محیطی سرشار از آرامش، اعتماد و احساس امنیت تبدیل کند.
محبت فقط یک احساس زودگذر نیست، بلکه یکی از نیازهای اساسی انسان برای رشد و شکوفایی به حساب می آید. نبود محبت یا کمبود آن می تواند سلامت روان اعضاء خانواده را تحت تأثیر قرار دهد. از طرف دیگر، ابراز محبت به شیوه های مختلف، از بیان کلامی گرفته تا رفتار و تماس عاطفی، باعث تقویت پیوندهای خانوادگی و افزایش احساس ارزشمندی در افراد می شود.
بنابر روایت ایمانور، در آموزه های دینی هم محبت جایگاه ویژه ای دارد و سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) سرشار از نمونه هایی از مهرورزی به همسر، فرزندان و دیگر اعضاء خانواده است.
محبت؛ پایه امنیت روانی در خانواده
محبت را میتوان یکی از پایه های اصلی امنیت روانی در خانواده دانست. این احساس، نیازهایی همچون تعلق، پذیرش و ارزشمندی را پاسخ می دهد و زمینه را برای رشد توانایی ها و استعدادهای اعضاء خانواده فراهم می آورد.
خانواده ای که بر پایه محبت شکل گرفته باشد، برای اعضاء خود مانند پناهگاهی امن عمل می کند؛ جایی که فرد اطمینان دارد در وضعیت مختلف، مورد پذیرش و حمایت قرار می گیرد. چنین احساسی می تواند اعتمادبه نفس، عزت نفس و تاب آوری افراد را افزایش دهد و آنان را برای رو به رو شدن با دشواری های زندگی آماده تر کند.
در سیره نبوی و اهل بیت(ع) هم احسان و محبت به دیگران، خصوصاً اعضاء خانواده، جایگاه والایی دارد. مهرورزی به همسر، فرزندان و دیگر افراد تحت سرپرستی، از خاصیت های رفتاری آنان بوده و به پیروانشان هم سفارش شده است.
هدف از این تاکید آن است که محبت، زمینه علاقه و ارتباط عاطفی میان افراد را فراهم آورد. امیرالمؤمنین علی(ع) در سخنی می فرمایند: «انسان بنده محبت و احسان است.»[1]
محبت و علاقه، زمینه تأثیرپذیری فرد را هم فراهم می آورد. هنگامی که قلب انسان به چیزی یا کسی علاقه مند می شود، پذیرش سخن و رفتار او هم آسان تر خواهد شد. از این منظر، محبت می تواند یکی از زمینه های ایجاد امنیت روانی در خانواده باشد.
پیامبر اکرم(ص) و شیوه محبت به کودکان
سیره رسول خدا(ص) در برخورد با کودکان، الگویی مهم برای رفتار خانوادگی است. مهربانی و محبت به کودکان از رفتارهای همیشگی پیامبر(ص) بود. ایشان به کودکان سلام می کردند و به آنان توجه نشان می دادند.
از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است: «پنج کار است که تا لحظه جان دادن کنار نمی گذارم، به این امید که میان امت من سنت باشد» و یکی از این پنج کار، سلام کردن به کودکان است.[2] سلام در این روایت را میتوان یکی از مصادیق توجه، محبت و ملاطفت با کودکان دانست.
دست دادن با کودکان هم از دیگر رفتارهای پیامبر(ص) بود. در گزارشهای مربوط به سیره ایشان آمده است که حضرت با کوچک و بزرگ دست می دادند.[3]
همچنین از دیگر رفتارهای عاطفی پیامبر(ص)، نوازش کودکان بود. در روایات آمده است که ایشان از شروع صبح، دست نوازش بر سر فرزندان و نوادگان خود می کشیدند.[4]
ابراز محبت؛ قدمی مهم برای افزایش امنیت روانی
محبت زمانی تأثیر بیشتری بر روابط خانوادگی می گذارد که به صورت آشکار و قابل درک ابراز شود. این ابراز محبت می تواند کلامی یا رفتاری باشد و در هر دو صورت، به تقویت پیوند عاطفی و احساس ارزشمندی اعضاء خانواده کمک می نماید.
بوسیدن فرزندان و والدین
بوسیدن فرزندان: در ابراز محبت به فرزندان، تفاوتی میان دختر و پسر وجود ندارد. هر دو از نعمت های الهی و مایه خیر و برکت خانواده هستند.
در سیره پیامبر اکرم(ص) هم بر ابراز محبت به کودکان تاکید شده است. یکی از مصادیق این محبت، بوسیدن فرزندان است. پیامبر(ص) فرمودند: «بچه های خویش را زیاد ببوسید؛ چونکه با هر بوسه ای برای شما درجه ای در بهشت عطا شود که میان هر درجه، پانصد سال راه است.»[5]
در روایتی دیگر، مردی نزد پیامبر(ص) آمد و اظهار داشت که تا حالا فرزندش را نبوسیده است. حضرت در واکنش به این رفتار، اهمیت محبت به کودک را مورد تاکید قرار دادند.
بیان چنین پاداش هایی در روایات، نشان دهنده اهمیت تثبیت فرهنگ محبت و مهربانی در جامعه اسلامی است.
بوسیدن پدر و مادر: ابراز محبت به والدین هم از رفتارهای باارزش است؛ خصوصاً زمانی که پدر و مادر به دوران سالمندی رسیده اند. بوسیدن والدین با نیت احترام، جلب محبت و بهره مندی از دعای آنان می تواند پیوند عاطفی میان فرزندان و والدین را تقویت کند.
پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «هر کس پیشانی مادر خویش را ببوسد، از آتش جهنم محفوظ خواهد ماند.»[6]
شاد کردن اعضاء خانواده
یکی دیگر از طریق های ابراز محبت، ایجاد فضای شاد در خانه است. این مساله به ویژه در رابطه با کودکان اهمیت بیشتری دارد؛ برای اینکه شادی و نشاط می تواند انرژی روانی آنان را افزایش دهد و به ایجاد احساس امنیت کمک نماید.
پیامبر اکرم(ص) دراین خصوص می فرمایند: «در بهشت خانه ای است که به آن خانه شادی گفته می شود. هیچ کس در آن وارد نمی شود مگر کسی که کودکان را شاد کرده باشد.»[7]
بنابراین، بازی کردن با کودکان، خنداندن آنان و ایجاد لحظه های شاد خانوادگی را میتوان قسمتی از رفتار محبت آمیز والدین دانست.
محبت قلبی کافی نیست؛ دوست داشتن را باید نشان داد
یکی از نکات مهم در روابط خانوادگی این است که صرف داشتن محبت قلبی کافی نیست؛ بلکه این محبت باید در رفتار و گفتار هم قابل مشاهده باشد.
محبت به همسر و فرزندان معمولا بصورت طبیعی در قلب اعضاء خانواده وجود دارد و نیازی نیست فقط به داشتن این احساس سفارش شود؛ مسئله مهم، اظهار و ابراز آن است.
گاهی والدین یا همسران تصور می کنند اگر محبت خویش را آشکار کنند، ممکنست طرف مقابل از این محبت سوءاستفاده کند. در صورتیکه پنهان کردن دائمی احساسات عاطفی می تواند به سرد شدن روابط و عادی شدن فاصله عاطفی میان اعضاء خانواده منجر شود.
به همسرت بگو «دوستت دارم»
یکی از ساده ترین شیوه های ابراز محبت، بیان مستقیم آنست. اگر فردی همسر یا فرزند خویش را دوست دارد، بهتر است این احساس را به زبان بیاورد.
پیامبر اکرم(ص) دراین خصوص می فرمایند: «اگر مرد به همسر خود بگوید دوستت دارم، هیچگاه از قلب او بیرون نمی رود.»[8]
ابراز محبت میان اعضاء خانواده، به آنان اطمینان می دهد که مورد توجه و علاقه یکدیگر هستند. وقتی اعضاء خانواده محبت خویش را آشکارا بیان می کنند، نیاز عاطفی افراد در محیط خانواده بهتر تامین می شود و احتمال این که برای دریافت محبت به روابط ناسالم و محبت های دروغین پناه ببرند، کاسته می شود.
در آغوش گرفتن؛ زبان بی صدا محبت
در آغوش گرفتن هم یکی از شیوه های ابراز محبت میان اعضاء خانواده است. همسران و والدین و فرزندان می توانند بوسیله این رفتار عاطفی، علاقه و دلبستگی خویش را به یکدیگر منتقل کنند.
تماس عاطفی میان اعضاء خانواده می تواند نگرانی ها را کم کند و احساس داشتن یک تکیه گاه امن را در فرد تقویت کند؛ احساسی که با آرامش خاطر و امنیت روانی ارتباط دارد.
محبت؛ سپری در مقابل لطمه های عاطفی
اعضای خانواده به محبت نیاز دارند و اگر نیاز عاطفی آنان در محیط خانواده نادیده گرفته شود، ممکنست در معرض لطمه هایی قرار گیرند که گاهی جبران آنها دشوار است.
یکی از دستاوردهای کمبود محبت، افزایش آسیب پذیری فرد در مقابل کسانی است که ممکنست با ابراز محبت ظاهری و دروغین، اعتماد او را جلب کنند.
فردی که محبت واقعی را در خانواده تجربه نکرده است، ممکنست در مقابل محبت های ظاهری و فریبنده لطمه پذیرتر باشد؛ مانند فرد تشنه ای که اگر به آب سالم دسترسی نداشته باشد، ممکنست برای رفع تشنگی به آب آلوده روی آورد.
نتیجه چنین روابطی می تواند لطمه دیدن بنیان خانواده، خیانت همسران یا حتی فاصله گرفتن و فرار فرزندان از محیط خانه باشد. تقویت محبت و توجه عاطفی در خانواده می تواند یکی از طریق های پیش گیری از چنین لطمه هایی باشد.
امنیت روانی؛ بستری برای رشد و شکوفایی
امنیت روانی در خانواده تنها به آرامش اعضاء خانه محدود نمی گردد، بلکه می تواند زمینه ابتکار، خلاقیت و رشد فردی آنان را هم فراهم آورد.
در سیره معصومین(ع) توجه ویژه ای به ایجاد امنیت روانی برای اعضاء خانواده، به ویژه کودکان، دیده می شود. آنان به اعضاء خانواده، نزدیکان و زیردستان اجازه می دادند بدون ترس و نگرانی، احساسات، عواطف، استعدادها و خلاقیت های خویش را بیان کنند.
وقتی چنین فضایی در خانواده وجود داشته باشد، فرزندان با اطمینان بیشتری افکار و دیدگاه های خویش را بیان می کنند. در این شرایط، والدین هم می توانند با محبت و نرمش، اشتباهات فرزندان را اصلاح کنند و باورها و رفتارهای درست را مورد تأیید قرار دهند.
چهار راهکار عملی برای افزایش امنیت روانی در خانواده
محبت فقط یک احساس زیبا نیست؛ بلکه می تواند به یک رفتار روزمره و مؤثر برای ساختن خانواده ای سالم و آرام تبدیل گردد. برخی راهکارهای عملی دراین خصوص عبارتند از:
۱. به اعضاء خانواده بها بدهید
اعضای خانواده نزد خداوند جایگاه ارزشمندی دارند و محبت به آنان می تواند زمینه جلب رضایت الهی و افزایش آرامش در خانه را فراهم آورد.
در داستانی از پیامبر اکرم(ص) آمده است: «بوی فرزند، نسیمی از بوی بهشت است.»[9] این روایت نشان دهنده جایگاه باارزش کودکان است.
در سیره پیامبر(ص) هم نمونه های گوناگونی از توجه به کودکان دیده می شود؛ همچون کوتاه کردن نماز به سبب گریه کودک[10]، طولانی کردن سجده هنگامی که حسن و حسین(ع) بر دوش حضرت بودند و صبر کردن تا خودشان پایین بیایند.
همچنین در گزارشهای تاریخی آمده است که پیامبر اکرم(ص) در دوران کودکی زینب، دختر خود، او را در هنگام قیام نماز در آغوش می گرفتند و هنگام رکوع و سجود روی زمین می گذاشتند.[11]
در سیره امام باقر(ع) هم توجه به اعضاء خانواده دیده می شود؛ همچون این که حضرت هنگام دعا کردن، زنان و کودکان را جمع می کردند و بعد از دعا، آنان آمین می گفتند.[12]
۲. میان فرزندان تبعیض عاطفی ایجاد نکنید
یکی از اصول مهم تربیتی، تقسیم عادلانه محبت میان فرزندان و پرهیز از تبعیض است. البته عدالت به معنای نادیده گرفتن تفاوت های فردی نیست؛ برای اینکه استعدادها، توانایی ها و نیازهای فرزندان یکسان نیست.
اگر یکی از اعضاء خانواده به سبب بیماری یا ناتوانی، چه بصورت موقت و چه دائمی، به توجه بیشتری نیاز دارد، بهتر است شرایط او برای دیگر اعضاء خانواده توضیح داده شود تا این تفاوت در میزان توجه، باعث نگرانی یا احساس تبعیض نشود.
۳. برای با هم بودن وقت بگذارید
مشغله های زندگی مدرن سبب شده اعضاء خانواده گاهی حتی فرصت حضور همزمان بر سر سفره غذا را هم نداشته باشند. برای تقویت انس و محبت، میتوان دست کم یک وعده غذایی را در کنار یکدیگر صرف کرد یا زمانی کوتاه را به گفت و گو، بازی و شادی خانوادگی اختصاص داد.
سفرهای خانوادگی هم می تواند مجالی برای افزایش ارتباط عاطفی میان اعضاء خانواده باشد.
پیامبر اکرم(ص) در روایتی می فرمایند: «این که مرد نزد خانواده خود بنشیند، در نزد خدای متعال از یک اعتکاف در مسجد من بالاتر است.»[13]
با هم بودن اعضاء خانواده، گفتگو و شنیدن حرف های یکدیگر، احساس داشتن پشتوانه خانوادگی را تقویت می کند و می تواند زمینه رشد فردی و اجتماعی افراد را فراهم آورد.
۴. به یکدیگر هدیه بدهید
هدیه دادن یکی دیگر از طریق های تقویت محبت در خانواده است. هدیه، حتی اگر ساده باشد، می تواند احساس مثبت نسبت به فرد مقابل را افزایش دهد و این پیام را منتقل کند که «به یاد تو هستم و برایت ارزش قائلم.»
پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: «هدیه دادن محبت می آورد، برادری را نگه می دارد و کینه و دشمنی را می برد. برای یکدیگر هدیه ببرید تا دوستدار هم شوید.»[14]
محبت در خانواده چه نتایجی دارد؟
ابراز محبت میان اعضاء خانواده می تواند آثار مختلفی بر روابط خانوادگی داشته باشد؛ از جمله:
۱. افزایش صمیمیت و نزدیکی: محبت فاصله عاطفی میان افراد را می کاهد و آنان را به یکدیگر نزدیک تر می کند.
۲. تقویت اعتماد و اطمینان: فردی که محبت و حمایت خانواده را تجربه می کند، احساس می کند در وضعیت دشوار تنها نخواهد ماند.
۳. کاهش تنش و اختلاف: محبت می تواند در زمان بروز خشم و اختلاف، زمینه گفتگو و آرام شدن فضای خانه را فراهم آورد.
۴. افزایش شادی و نشاط: رفتارهای محبت آمیز فضای عاطفی خانه را مثبت تر و شادتر می کند.
۵. تقویت احساس ارزشمندی: وقتی فرد محبت دریافت می کند، احساس می کند دیده و شنیده می شود و برای اعضاء خانواده اهمیت دارد.
۶. کمک به سلامت روان و کاهش فشارهای روانی: حمایت و محبت خانوادگی می تواند در رویارویی با استرس ها و فشارهای زندگی نقش محافظتی داشته باشد.
۷. الگوسازی رفتاری برای فرزندان: کودکان با مشاهده رفتار محبت آمیز والدین، شیوه تعامل محترمانه و مهربانانه با دیگران را یاد می گیرند.
۸. افزایش مسئولیت پذیری و تعهد: تعلق عاطفی به خانواده می تواند انگیزه افراد را برای انجام مسئولیت های خانوادگی افزایش دهد.
۹. تقویت روابط عاطفی و دلبستگی: محبت مستمر، پیوند عاطفی میان اعضاء خانواده را عمیق تر می کند.
۱۰. ایجاد محیطی امن برای رشد: خانواده ای که در آن محبت، احترام و پذیرش وجود دارد، فضای مناسب تری برای بیان احساسات، رشد استعدادها و شکوفایی توانایی های اعضاء خود فراهم می آورد.
سخن پایانی
محبت در خانواده فقط یک احساس خوشایند نیست؛ بلکه یکی از نیازهای اساسی اعضاء خانواده و عاملی مهم در ایجاد امنیت روانی است. خانواده ای که در آن افراد یکدیگر را دوست دارند و این محبت را به زبان و رفتار نشان می دهند، می تواند برای اعضاء خود به پناهگاهی امن در مقابل فشارها و لطمه های زندگی تبدیل گردد.
سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) هم نشان داده است که محبت به همسر، فرزندان و دیگر اعضاء خانواده باید در رفتار روزمره نمود داشته باشد؛ از سلام کردن و نوازش کودکان گرفته تا بوسیدن، در آغوش گرفتن، هدیه دادن، گفتن جمله «دوستت دارم» و اختصاص دادن زمان برای با هم بودن.
در نهایت، تقویت محبت، صمیمیت و اعتماد در خانه می تواند علاوه بر ایجاد آرامش و امنیت روانی، زمینه رشد شخصیت، مسئولیت پذیری و شکوفایی استعدادهای اعضاء خانواده را فراهم آورد و خانواده را به محیطی امن تر و سالم تر جهت زندگی تبدیل سازد.
پی نوشت ها:
[1] غررالحکم و درر الکلم، آمدی، ص ۳۸۵.
[2] الامالی، شیخ صدوق، ص ۷۲.
[3] بحارالانوار، ج ۷۰، ص ۲۰۸.
[4] همان، ج ۱۰۱، ص ۹۹.
[5] همان، ج ۹۲.
[6] نهج الفصاحه، ص ۷۵۸.
[7] کنزالعمال، ج ۳، ص ۱۷۰.
[8] کافی، ج ۵، ص ۵۶۹.
[9] روضه الواعظین، ص ۴۰۳.
[10] تهذیب الأحکام، ج ۲، ص ۲۷۴.
[11] اسدالغابه، ج ۵، ص ۴۰۰.
[12] کافی، ج ۲، ص ۴۸۷.
[13] مجموعه ورام، ج ۲، ص ۱۲۲.
[14] بحارالانوار، ج ۷۷، ص ۱۶۶.
منبع: nooremarefat.ir
مطلب نورمعرفت را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان نورمعرفت در مورد این مطلب