نظریه موجهات از مهم ترین نتایج منطق اسلامی بازخوانی میراث ابن سینا
نور معرفت: استاد فلسفه و منطق دانشگاه تربیت مدرس نظریه موجهات ابن سینا را یکی از مهم ترین دستیافته های تأسیسی منطق اسلامی معرفی نمود.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، نشست «تاریخ منطق در ایران» به همت کمیسیون تاریخ علم فرهنگستان علوم و با همکاری گروه علوم اسلامی اجرا شد. در این جلسه، محققان و استادان فلسفه و منطق با بررسی سیر تحول منطق از یونان تا تمدن اسلامی، نقش برجسته ابن سینا و دیگر منطق دانان مسلمان را در توسعه و بازآفرینی این دانش تبیین کردند.
بنابر روایت مهر، کمیسیون تاریخ علم فرهنگستان علوم با همکاری گروه علوم اسلامی، نشست «تاریخ منطق در ایران» را با هدف بازخوانی میراث منطقی ایران و جهان اسلام و بررسی جایگاه منطق در سنت علمی ایرانی ـ اسلامی برگزار کرد. این نشست در قالب سلسله نشست های کمیسیون تاریخ علم و با هدف بازاندیشی در مبانی معرفت شناختی تاریخ علم، تقویت پیوند میان سنت علمی ایرانی ـ اسلامی و علم معاصر و کمک به توسعه علمی کشور برگزار شد.
در شروع نشست، غلامرضا اعوانی، رییس کمیسیون تاریخ علم و عضو پیوسته فرهنگستان علوم، با تشریح خاستگاه علم منطق، به نقش سوفسطاییان، سقراط، افلاطون و ارسطو در ایجاد این دانش پرداخت.
وی ضمن اشاره به این که واژه «منطق» در آثار ارسطو به کار نرفته و او این دانش را با عنوان «ارغنون» معرفی کرده است، تاکید کرد: منطق دانشی مستقل و با این حال ابزار سایر علوم برای رسیدن به حقیقت است.
اعوانی همین طور ضمن اشاره به پژوهش های جدید در تاریخ منطق گفت: مطالعات تطبیقی دو تا سه قرن اخیر نشان داده است منطق تنها میراث ارسطو نیست و اندیشمندان مسلمان سهمی تعیین کننده در گسترش و تکامل آن داشته اند.
تلاش ابن سینا در به کارگیری روش منطقی
وی ضمن اشاره به جایگاه ابن سینا در پیوند میان منطق، ریاضیات و الهیات، تلاش این فیلسوف را برای به کارگیری روشهای اصل موضوعی در الهیات از مهم ترین نوآوری های وی برشمرد.
در ادامه، داود حیدری، استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در سخنرانی مجازی خود با عنوان «چالش های منطق سینوی در تعریف قیاس»، به بررسی ابهام های موجود در تعریف قیاس در سنت منطقی پرداخت.
وی با اعلان اینکه منطق سنتی با وجود عمق نظری، در عرضه تعریفی جامع و متمایز از مفاهیم استدلال، حجت و قیاس با چالش هایی رو به رو است، سه پرسش اساسی در رابطه با نسبت تعریف قیاس با انواع استدلال، قلمرو قیاس بسیط و مرکب و استدلال های خارج از تعریف قیاس را مطرح و دیدگاه منطق دانان اسلامی را در این مورد بررسی کرد.
علیرضا دارابی، استادیار گروه منطق مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، نیز با عرضه سخنرانی «نظریه شرطیات در سنت منطق سینوی؛ داستانی از بسط منطق» بر لزوم مطالعه تاریخ منطق در بستر تحولات تاریخی، اجتماعی و فرهنگی تاکید کرد.
سنت منطق ابن سینا در عرصه شرطیات
وی با تقسیم تاریخ منطق اسلامی به سه دوره ترجمه، شرح و بازآفرینی، ابن سینا را آغازگر مرحله بازآفرینی دانست و اظهار داشت: سنت منطقی بعد از او، خصوصاً در عرصه شرطیات، بر پایه اندیشه های وی شکل گرفته است.
نبوی، استاد گروه فلسفه و منطق دانشگاه تربیت مدرس، در سخنرانی «پیش درآمدی بر موجهات ابن سینا» ضمن اشاره به نسبت منطق اسلامی با سنت های ارسطویی و رواقی، نظریه موجهات ابن سینا را یکی از مهم ترین موفقیتهای تأسیسی منطق اسلامی معرفی نمود.
وی ضمن تشریح ساختار موجهات زمانی و سیر تحول آن در آثار فخر رازی، کاتبی قزوینی، خواجه نصیرالدین طوسی و دیگر منطق دانان، گستردگی مباحث این حوزه را نشانه عمق مطالعات منطقی در تمدن اسلامی دانست.
در بخش دیگری از نشست، مهدی عظیمی، دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران، در سخنرانی «پارادوکس بوسعید؛ خودبراندازی و مصادره» به بررسی نقد ابوسعید ابوالخیر بر نظریه قیاس پرداخت.
وی با بازسازی این پارادوکس و بررسی پاسخ های عرضه شده از طرف اندیشمندان مختلف، دیدگاه های مطرح در رابطه با خود ارجاعی و نسبت آن با اعتبار قیاس را تحلیل کرد.
همچنین فلاحی، استاد گروه منطق مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، با معرفی آثار منطقی اثیرالدین ابهری، بر لزوم توجه بیشتر محققان به آثار متأخر این منطق دان برجسته تاکید کرد.
وی آثار ابهری را به دو دسته آموزشی و پژوهشی تقسیم کرد و رساله هایی همچون «منتهی الافکار»، «عنوان الحق» و «دقایق الافکار» را از مهم ترین آثار دوره پختگی علمی او دانست.
در پایان نشست، محمود یوسف ثانی، دانشیار گروه مطالعات ابن سینا مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، در سخنرانی «منطق اوسط» به جایگاه منطق در منظومه فکری ابن سینا پرداخت.
منطق، دانش حاکم بر همه علوم
وی ضمن اشاره به حضور منطق در بیشتر آثار ابن سینا، همچون «شفا»، «نجات»، «الاشارات» و «مختصر الاوسط فی المنطق»، تاکید کرد: این فیلسوف منطق را صرفا دانشی نظری نمی دانست، بلکه آنرا روش شناسی حاکم بر همه علوم تلقی می کرد.
به گفته وی، ابن سینا با تفکیک دقیق میان تصور و تصدیق، بنیان روش شناسی علوم اسلامی را استوار ساخت و همیشه بر کاربرد عملی اصول منطقی در پژوهش و آموزش تاکید داشت.
وی همین طور به شیوه آموزشی و پژوهشی ابن سینا و اهتمام او به تربیت شاگردان و انجام پژوهش های مشترک اشاره نمود.
شرکت کنندگان در این جلسه بر این نکته تاکید کردند که بازخوانی میراث منطقی ایران و جهان اسلام، خصوصاً نوآوری های ابن سینا و دیگر منطق دانان مسلمان، می تواند زمینه ساز فهم دقیق تر تاریخ علم و سودجستن از ظرفیتهای سنت علمی ایرانی ـ اسلامی در توسعه دانش معاصر باشد.
به اجمال، این نشست در قالب سلسله نشست های کمیسیون تاریخ علم و با هدف بازاندیشی در مبانی معرفت شناختی تاریخ علم، تقویت پیوند میان سنت علمی ایرانی ـ اسلامی و علم معاصر و کمک به توسعه علمی کشور اجرا شد. تلاش ابن سینا در به کارگیری روش منطقی وی ضمن اشاره به جایگاه ابن سینا در پیوند میان منطق، ریاضیات و الهیات، تلاش این فیلسوف را برای به کارگیری روشهای اصل موضوعی در الهیات از مهم ترین نوآوری های وی برشمرد. وی با اشاره به اینکه منطق سنتی با وجود عمق نظری، در عرضه تعریفی جامع و متمایز از مفاهیم استدلال، حجت و قیاس با چالش هایی مواجه است، سه پرسش اساسی در ارتباط با نسبت تعریف قیاس با انواع استدلال، قلمرو قیاس بسیط و مرکب و استدلال های خارج از تعریف قیاس را مطرح و دیدگاه منطق دانان اسلامی را در این مورد بررسی کرد.
منبع: nooremarefat.ir
مطلب نورمعرفت را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان نورمعرفت در مورد این مطلب