ریحانه سادات، الگویی برای نسل نوجوانی که با بحران بزرگ می شود
به گزارش نور معرفت، یک نویسنده اظهار داشت: رفتار شهیده ریحانه سادات که ریشه در یک تربیت اصولی داشت، می تواند برای نوجوانان امروز الهام بخش باشد. او نشان میدهد که میتوان در برخورد با مشکلات، رفتاری متعال و درست داشت.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل، علاوه بر فرماندهان و نیروهای نظامی، روایتهای دیگری را نیز در دل خود ثبت کرد؛ روایت خانواده هایی که در میانه حملات رژیم صهیونیستی قربانی شدند و نامشان در حافظه اینروزها باقی ماند. در بین این نام ها، «شهیده ریحانه سادات ساداتی ارمکی» نوجوان ۱۴ ساله ای بود که زندگی اش با کتاب، فعالیت فرهنگی، دغدغه های اجتماعی و باورهای مذهبی گره خورده بود.
ریحانه در خانواده ای علمی و فرهنگی رشد کرده بود. پدرش سید مصطفی ساداتی ارمکی از محققان حوزه هسته ای و مادرش فهیمه مقیمی معلم معارف اسلامی بود. وی در کنار درس و کارهای روزمره نوجوانانه، به مطالعه، تولید محتوای فرهنگی در فضای مجازی و مسایل اجتماعی نیز توجه داشت و تلاش می کرد دغدغه هایش را با هم نسلان خود به اشتراک بگذارد.
بنابر روایت ایکنا، در جریان حملات رژیم صهیونیستی به تهران، خانواده ساداتی برای دور ماندن از فضای ناامن شهر در منزل بستگان حضور داشتند، اما ساعاتی بعد، انفجار در یک خانه مسکونی در منطقه نارمک منجر به شهادت ریحانه سادات، پدر و مادرش، خواهر و برادر کوچکش و پدربزرگ و مادربزرگ مادری او شد؛ حادثه ای که بازتاب گسترده ای در افکار عمومی داشت.
کتاب «ریحانه سادات» نوشته ناهید رحیمی توسط انتشارات کتابک انتشار یافته و تلاش دارد زندگی این نوجوان را از زاویه ای متفاوت روایت کند؛ روایتی که علاوه بر ماجرای شهادت، به سبک زندگی، دغدغه های فرهنگی و زیست نوجوانانه او نیز می پردازد.
همزمان با سالروز جنگ12روزه با ناهید رحیمی، نویسنده کتاب «ریحانه سادات»، به گفت و گو پرداختیم.
* برای جمع آوری اطلاعات این کتاب با چه اشخاصی گفت و گو کردید و مهم ترین منبع شما چه بود؟
شاید جالب باشد بدانید که مهم ترین منبع من برای نگارش این کتاب، خودِ شهیده ریحانه سادات بود. او پیشتر در پیامرسان ایتا کانالی راه اندازی کرده بود و در آن، از جنبه های مختلف شخصیت خود شامل دغدغه ها، آرزوها، کارها و خاطراتش نوشته بود. این کانال در حقیقت یک منبع نسبتاً کامل و جامع برای شناخت او فراهم کرد؛ به صورتی که هم در انتخاب موضوعات مهم برای نگارش کتاب به من کمک کرد و هم امکان آشنایی با افکار، باورها و دغدغه های ذهنی او را فراهم ساخت.
در کنار این منابع، ناشر محترم نیز از راه ارتباط با عموی گرامی و خاله ایشان، برخی نکات تکمیلی را دریافت و در اختیار من قرار داد که در روند تکمیل متن کتاب مورد استفاده قرار گرفت.
در نهایت، مجموعه این اطلاعات و داستانها کنار هم قرار گرفت و کتابی که امروز ملاحظه می کنید، حاصل همین فرآیند گردآوری و تکمیل منابع است.
* هنگام نگارش کتاب، کدام خاصیت شخصیتی ریحانه بیشتر از همه توجه شما را جلب کرد؟
دو خاصیت خیلی مهم و با این حال منحصربه فرد در شخصیت او وجود داشت که برای من بعنوان نویسنده خیلی جذاب و الهام بخش بود؛ این که چه طور امکان دارد یک نوجوان در این سن به چنین سطحی از بلوغ رفتاری برسد.
نخستین ویژگی، اشتیاق فراوان او برای یادگیری حرفه ها و مهارت های مختلف بود. برای دختری در این سن، آن هم دانش آموز مدرسه ای مانند تیزهوشان که طبیعتاً فشار درسی بالایی دارد، این میزان از علاقه به تجربه کردن حوزه های جدید و یادگیری مداوم خیلی قابل توجه است. در همان مطالبی که در کانال ایتای او انتشار یافته بود نیز مشخص بود که با چه جدیتی به سراغ تجربه های مختلف رفته و تا رسیدن به نتیجه، آن مسیر را رها نکرده است.
ویژگی دوم، افکار خیلی متعالی و نگاه والایی بود که در ذهن او شکل گرفته بود؛ امری که در سنین نوجوانی بخصوص در زمانه امروز کمتر مشاهده می شود. این مسئله تا حد زیادی ریشه در تربیت خانوادگی و محیط رشد او دارد؛ خانواده ای متشکل از پدری شاخص و مادری فرهیخته که در کنار هم بستری برای رشد چنین شخصیتی فراهم آورده بودند.
نتیجه این تربیت و زیست، ایجاد دختری بود که نگاهش به مسائل، فراتر از هم سن وسال های خود بود. وی در مطالبی مانند دوستی، گذشت، بخشودگی و عبور از ناراحتی ها، نگاهی عمیق تر و والاتر از یک نوجوان معمولی داشت. همین دو ویژگی، یعنی روحیه جست وجوگر و افکار متعالی، برای من بعنوان نویسنده خیلی الهام بخش و قابل تأمل بود.
* شهیده ریحانه سادات خودش یک نوجوان بود. این مساله چه تاثیری بر شیوه روایت کتاب برای مخاطبان نوجوان گذاشت؟
مسلماً این مساله تأثیر به سزایی در نگارش و همین طور پذیرش کتاب در بین مخاطبان داشت. به این علت که میزان هم ذات پنداری مخاطب نوجوان با اثر بشکل قابل توجهی افزوده شده بود؛ نکته ای که ما از بازخوردهای دریافتی بعد از انتشار کتاب نیز به وضوح آنرا مشاهده کردیم.
زمانی که قهرمان و شخصیت اصلی یک روایت، نوجوانی است با رفتارها، دغدغه ها و نگاه های هم سن و سال مخاطب، طبیعی است که ارتباط بیشتری میان متن و خواننده شکل می گیرد. در این اثر نیز همین اتفاق رخ داد و شخصیت اصلی توانست مخاطب نوجوان را به شکل جدی با خود همراه کند.
یکی از نکات قابل توجه همین هم سن وسال بودن یا نزدیکی سنی مخاطبان با شخصیت اصلی کتاب بود. خیلی از خوانندگان حتی از نظر سنی بزرگ تر از شهیده ریحانه سادات بودند، اما همین نزدیکی تجربه زیستی سبب شد ارتباط عاطفی و ذهنی قوی تری با شخصیت برقرار کنند.
برای مخاطب نوجوان، خواندن داستان دختری که در ظاهر تفاوت سنی زیادی با او ندارد، اما در عمل و در سطح کنش ها و تصمیم ها، الگویی جدی و اثرگذار ارائه می کند، تجربه ای جذاب و اثرگذار بوده است. این مسئله یکی از نقاط قوت مهم کتاب بشمار می رود.
* فکر می کنید نوجوانان امروز با کدام بخش از زندگی ریحانه بیشتر ارتباط برقرار می کنند؟
به نظر من جنبه های رفتاری متفاوت ریحانه سادات با اقشار مختلف جامعه، از خانواده و دوستان گرفته تا اطرافیان، یک الگوی خیلی قابل توجه و جذاب برای نوجوان امروز به وجود می آورد. نوجوانی که در وضعیت فعلی با مسئله مهم «حل بحران» و «حل مسئله» مواجه است، اما متاسفانه در خیلی از خانواده های امروز این مهارت به درستی مورد توجه قرار نگرفته است.
نوجوان امروز وقتی وارد اجتماع می شود، با مسایل و بحران های گوناگونی رو به رو است، اما اغلب الگوی مشخص، چارچوب فکری روشن یا آمادگی موردنیاز برای مواجهه و حل این بحران ها را در اختیار ندارد. در چنین شرایطی، الگوهای واقعی و ملموس می توانند نقش خیلی مهمی ایفا کنند.
رفتار ریحانه سادات که ریشه در یک تربیت اصولی و ساخت یافته دارد، می تواند برای نوجوانان امروز الهام بخش باشد. او نشان داده است که می توان در رویارویی با مسایل اجتماعی، رفتاری متعادل، آرام و با این حال مؤثر داشت و مسایل را بشکلی ساده و با این حال درست مدیریت کرد.
نوجوان امروز می تواند از چنین الگوهایی یاد بگیرد که مواجهه با بحران لزوماً به معنای تنش یا سردرگمی نیست، بلکه می توان با نگاهی درست، انسانی و مسالمت آمیز، مسایل را حل کرد و به نتیجه مطلوب رسید.
* آیا در نگارش کتاب نگران نبودید که مخاطب نوجوان با شنیدن نام شهید، تصور کند مقرر است فقط با یک روایت کلیشه ای مواجه شود؟
من با یک نگرانی جدی در این راه مواجه بودم و آن هم مسئله کلیشه ها در آثار در رابطه با شهداست. متاسفانه در خیلی از این آثار، کلیشه ها خیلی پررنگ و تکرارشونده اند و این موضوع موجب می شود بخشی از حقیقت شخصیت ها کمتر دیده شود.
به همین دلیل تلاش کردم در این کتاب تا حد امکان کمتر به جنبه شهادت بعنوان یک عنوان مستقل بپردازم و بیشتر تمرکزم بر معرفی ابعاد شخصیتی ریحانه سادات باشد؛ این که وی در این سن کم چه خاصیت های انسانی برجسته ای داشته، چه رفتارهای اثرگذار و ماندگاری از خود نشان داده و چه خاطراتی از او به جا مانده است.
در طول نگارش کتاب، تلاش کردم شهادت را نه بعنوان یک شعار یا محور تکرارشونده، بلکه بعنوان یکی از اتفاقات طبیعی در سیر زندگی این شخصیت ببینم؛ انسانی که به واسطه رشد اخلاقی، رفتاری و شخصیتی به مرحله ای از کمال می رسد که چنین سرانجامی در شأن او قرار می گیرد.
به باور من اگر نویسندگان به جای اتکا بر کلیشه ها، بر ابعاد حقیقی، انسانی و زیباشناسانه شخصیت شهدا تمرکز کنند، تأثیر آثارشان بر مخاطب خیلی عمیق تر و ماندگارتر خواهد بود.
*در کتاب بارها به کتاب خوانی، فعالیت رسانه ای و دغدغه های فرهنگی ریحانه اشاره شده است. چرا این بخش ها برای شما اهمیت داشت؟
نکته اصلی که من در این مورد مدنظر دارم اینست که اگر ریحانه سادات به چنین سطحی از انسانیت، شرف و کمال رسیده، این امر اتفاقی و تصادفی نبوده است. مجموعه ای از عوامل در زندگی او به درستی کنار هم قرار گرفته و همین چینش درست، چنین شخصیت شکل گرفته و منسجمی را از یک دختر چهارده ساله ساخته است.
آنچه در زندگی او برجسته است، فقط یک خاصیت فردی نیست؛ بلکه حاصل تلفیقی از اهل فهم بودن، مطالعه، کتاب خوانی و حضور در کارهای اجتماعی درست و هدفمند است. این عناصر در کنار هم توانسته اند چنین شخصیتی را شکل دهند.
به همین دلیل، به نظرم نوجوان امروز ما باید به این موضوعات توجه جدی داشته باشد. فرصتهای نوجوانی نباید ساده از دست برود، چونکه همین فرصت ها هستند که شخصیت آینده را می سازند. دراین میان، خانواده تنها بخشی از فرایند تربیت است و بخش مهم دیگر به نحوه گذران اوقات فراغت نوجوان مربوط می شود.
چه خوب است نوجوان امروز از چنین الگوهایی یاد بگیرد و بسمت اهل مطالعه بودن، اهل فهم بودن و انتخاب کارهای هدفمند حرکت کند؛ چونکه همین انتخاب هاست که مسیر ایجاد شخصیت را تعیین می کند.
* روایت زندگی ریحانه چه طور می تواند به درک نوجوانان از نتایج جنگ کمک کند؟
به نظر من نوجوان مخاطب امروز جامعه ما خیلی باهوش است و نباید او را دست کم گرفت. این نسل وقتی با روایت هایی مواجه می شود که در آن ریحانه سادات بعنوان دختری چهارده ساله همراه با شش نفر از اعضاء خانواده اش در خانه پدربزرگشان و در زمان خواب و استراحت به شهادت می رسند، به خوبی درک می کند که با یک درگیری فقط نظامی و رو در رو میان سربازان مواجه نیستیم.
نوجوان امروز از دل همین داستانها متوجه می شود که با یک جنایت گسترده و عمیق مواجه است؛ جنایتی که زندگی خانواده های گوناگون را تحت تأثیر قرار داده و بر سر آنها آوار شده است. وقتی گفته می شود این خانواده به سبب فعالیت علمی و خدمت پدر در راه پیشرفت کشور هدف قرار گرفته، نوجوان می تواند ابعاد واقعی تری از ماجرا را درک کند.
در واقع، خود روایت این شهادت های مظلومانه و خانوادگی، بدون نیاز به توضیح مستقیم، نوعی روشنگری به وجود می آورد و به مخاطب نوجوان کمک می نماید تا به فهم دقیق تری از ماهیت جنگ و نتایج آن برسد؛ جنگی که بر خلاف برخی روایت ها، فقط محدود به میدان نظامی نیست و غیرنظامیان را نیز در بر می گیرد.
به باور من وقتی این داستانها بدون اغراق و با تأکید بر حقیقت برای نوجوان بیان می شود، او بتدریج خود به این نتیجه می رسد که میان آن چه در تعدادی رسانه ها گفته می شود و آن چه در حقیقت رخ می دهد، فاصله وجود دارد و می تواند حقیقت را از دل داستانها استخراج کند.
* جنگ اخیر سبب شد خیلی از نوجوانان برای اولین بار جنگ را از نزدیک لمس کنند. این مساله چه تاثیری بر اهمیت انتشار چنین کتاب هایی دارد؟
مواجهه واقعی مخاطب نوجوان امروز با مقوله جنگ، اهمیت انتشار کتاب هایی از این دست را بیشتر از پیش روشن کرده است.
مخاطبی که تا پیش از این شاید تصور دقیق و ملموسی از جنایات جنگی، تحمیل جنگ بر انسان ها و نتایج آن نداشت، امروز در رویارویی با این روایت ها، با این مفاهیم به شکل عینی تر مواجه می شود.
در واقع این مفاهیم در چنین آثاری برای نوجوان قابل فهم تر می شوند و به او کمک می کنند میان موضوعات، احساسات و حقیقت ها تفکیک قائل شود و درک روشن تری از منطق رخدادها به دست آورد.
به همین دلیل، انتشار و ادامه تولید چنین کتاب هایی می تواند اهمیت بالای ی در ایجاد فهم اجتماعی و تاریخی نسل نوجوان ایفا کند.
* به نظر شما چرا روایت زندگی اشخاصی مانند ریحانه برای ثبت حافظه اجتماعی این جنگ اهمیت دارد؟
از این جهت، انتشار چنین آثاری حائز اهمیت می باشد که بخشی از مخاطبان، به سبب فاصله مکانی یا زمانی، آگاهی دقیق و مستقیمی از پیامدها و جنایات جنگ و رخدادهای در رابطه با آن ندارند یا در آینده به این آثار رجوع خواهند کرد.
این کتاب ها می توانند مخاطب را با ابعاد واقعی تر جنایات جنگی و کشتار غیرنظامیان در جنگ های تحمیلی آشنا کنند؛ ابعادی که در بسیاری موارد تنها به شکل محدود و غیرمستقیم قابل انتقال است.
هرچند بدیهی است که چنین آثاری تنها بخشی از این رخدادها و نقض های آشکار حقوق بشر را بازتاب می دهند و امکان ثبت همه ابعاد آن وجود ندارد، اما هرگونه سعی برای مستندسازی و روایت این وقایع پرارزش و قابل تقدیر است.
* اگر بخواهید ریحانه سادات را در یک جمله به نوجوانان معرفی کنید، آن یک جمله چه خواهد بود؟
ریحانه سادات، تصویر ناتمامی از شادی، زندگی و زیبایی بود؛ حضوری که نه فقط در ذهن و خاطره آنهایی که او را می شناختند باقیمانده، بلکه در آینده نیز در ذهن هر مخاطبی که با روایت زندگی اش آشنا شود، ریشه خواهد دواند.
منبع: نور معرفت
مطلب نورمعرفت را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان نورمعرفت در مورد این مطلب