قربانی حقیقی کیست؟ از ذبح گوسفند تا ذبح خودخواهی در زندگی روزمره
به گزارش نور معرفت، عید قربان فراتر از یک مناسک سالانه و ذبح ظاهری، دعوتی مستمر برای رهایی انسان از بندهای خودپرستی و پیوند باردیگر با حقیقت بندگی است. در این گزارش ابعاد معنوی و اجتماعی این عید بزرگ را در راه گذار از منیت به سمت جامعه توحیدی بررسی می نماییم.
مبلغ – سرویس معارف: آیین های دینی همیشه حامل لایه های عمیقی از معنا هستند که فراتر از ظاهر مناسک، جان و روان انسان و جامعه را هدف قرار می دهند. عید قربان به عنوان یکی از بزرگترین اعیاد امت اسلامی، در ظاهر خود با مناسکی چون قربانی کردن حیوان حلال گوشت شناخته می شود، اما در باطن خویش، رمز و رازی شگرف از سلوک انسانی و تقرب به درگاه الهی را پنهان دارد. این عید بزرگ یادآور تسلیم مطلق در مقابل آفریدگار و گذشتن از عزیزترین داشته ها در راه آرمان های والای الهی است. زمانی که تاریخ به عقب بازمی گردد و داستان اعجاب انگیز ابراهیم خلیل الله و فرزندش اسماعیل را مرور می کند، حقیقت قربانی نه در ریخته شدن خون یک حیوان، بلکه در گسستن زنجیرهای تعلقات دنیوی تجلی می یابد. انسان معاصر در دنیایی زندگی می کند که فردگرایی و منفعت طلبی شخصی به اوج خود رسیده است. در این بین، آموزه های عید قربان می تواند به عنوان یک داروی شفابخش برای دردهای اخلاقی و اجتماعی جامعه امروز عمل کند. تفکر در رابطه با این که قربانی واقعی چیست و چطور می توان از پوسته ظاهری این عبادت عبور کرد و به مغز و هسته اصلی آن رسید، قدم نخست برای بازسازی معنوی انسان در روزگار فعلی است.
داستان ابراهیم و اسماعیل یکی از تعجب آور ترین فرازهای تاریخ ادیان توحیدی است. ابراهیم در سنین پیری و بعد از سال ها انتظار، صاحب فرزندی زیبا و صالح به نام اسماعیل می شود. این فرزند برای او فراتر از یک پسر، ثمره یک عمر مجاهدت و مایه تسلای دل در سالهای پایانی زندگی است. اما دقیقا در همین نقطه از دلبستگی عمیق پدرانه است که فرمان الهی صادر می شود. فرمان ذبح اسماعیل، آزمونی برای سنجش میزان صدق ابراهیم در ادعای بندگی است. ابراهیم باید انتخاب کند؛ میان عشق به فرزند که نماد برترین تعلقات مادی و دنیوی است، و عشق به معبود که غایت آرزوی سالکان حقیقت است. تسلیم ابراهیم و هم نوایی صمیمانه اسماعیل با این تصمیم، قله رفیع بندگی را به نمایش می گذارد. خداوند در آخرین لحظات، گوسفندی را به عنوان جایگزین می فرستد تا نشان دهد هدف آفریدگار از این آزمون سخت، ریخته شدن خون انسان یا آزار بندگان نبوده است، بلکه مقصد پایانی، ذبح نفس اماره و گسستن زنجیرهای اسارت دل در مقابل معبود بوده است. از ین جهت، حیوانی که در روز عید قربان ذبح می شود، نمادی از همان دلبستگی هایی است که انسان باید در راه حق فدا کند. هر مسلمان با قربانی کردن، در واقع با ابراهیم هم پیمان می شود تا آن چه را که مانع تقرب او به خداست، در قربانگاه ایمان ذبح نماید.
امروز در زندگی روزمره ما، اسماعیل های مختلفی وجود دارند که مانع حرکت ما به سمت کمال معنوی و اخلاقی می شوند. اسماعیل امروز ما لزوماً فرزند ما نیست؛ بلکه می تواند ثروت، مقام، شهرت، خودخواهی، حسادت، کبر و تکبر باشد. هر یک از این صفات رذیله، به مثابه زنجیری بر دست و پای روح انسان عمل می کنند و مانع از پرواز او به ملکوت اخلاق و انسانیت می شوند. خودخواهی به عنوان ریشه خیلی از ناهنجاری های اجتماعی و فردی، بزرگترین قربانی است که انسان باید در پیشگاه آفریدگار ذبح کند. فردی که تنها به منافع شخصی خود می اندیشد و برای رسیدن به خواسته هایش، حقوق دیگران را نادیده می گیرد، در عمل در بند نفس خویش اسیر است. عید قربان به ما می آموزد که برای رسیدن به جامعه ای پویا، همدل و عدالت محور، باید از خودخواهی های فردی دست کشید. گذشتن از منفعت شخصی به خاطر مصلحت عمومی، چشم پوشی از خطای دیگران برای ایجاد صلح و صفا در خانواده، و انفاق از اموال برای یاری رساندن به نیازمندان، همگی جلوه هایی از قربانی کردن اسماعیل نفس در زندگی روزمره به شمار می روند. اگر انسان نتواند خودخواهی خویش را ذبح کند، ذبح هزاران قربانی ظاهری نیز او را به حقیقت بندگی نزدیک نخواهد کرد.
مکتب خاندان علیهم السلام همیشه بر جنبه های باطنی و اخلاقی عبادات تاکید فراوان داشته است. در روایات مختلفی از ائمه معصومین آمده است که هدف از قربانی کردن، رسیدن گوشت یا خون آن به خداوند نیست، بلکه تقوا و پاکی دل های شماست که به پیشگاه الهی شرفیاب می شود. امام علی مقابل السلام در سخنان گرانبهای خود، بزرگترین جهاد را جهاد با نفس معرفی می کنند؛ جهادی که در آن انسان تلاش می کند امیال سرکش درون خویش را مهار کند و فرمان عقل و دین را بر آنها حاکم سازد. از منظر روایات شیعه، قربانی کردن در عید الاضحی زمانی ارزش واقعی خویش را پیدا می کند که همراه با معرفت و پاکسازی درونی باشد. امام سجاد مقابل السلام در حدیثی معروف به شبلی، ابعاد معنوی مناسک حج را کالبدشکافی کرده و از او می پرسند که آیا هنگام ذبح قربانی، نیت کردی که گلوی طمع و آز را ببری؟ این پرسش عمیق تاریخی نشان میدهد که از نظر پیشوایان دینی ما، مناسک بدون روح و معرفت، کالبدی بی جان بیش نیستند. انسان مسلمان باید با هر ضربه ای که به نماد قربانی می زند، تصمیمی قاطع برای نابودی یک صفت ناپسند در وجود خود بگیرد. این همان معنای حقیقی سلوک دینی است که در آن مناسک ظاهری به ابزاری برای تربیت و تهذیب نفس تبدیل می شوند.
بعد اجتماعی عید قربان نیز پیوند ناگسستنی با این تصفیه درونی دارد. دستورات اسلامی در رابطه با توزیع گوشت قربانی میان نیازمندان و همسایگان، نشان دهنده توجه عمیق دین به مسئله عدالت اجتماعی و رفع فقر است. در دنیایی که شکاف طبقاتی روز به روز عمیق تر می شود و سرمایه داری بی رحم، ضعفا را زیر چرخ های خود له می کند، عید قربان مهلتی برای بازگشت به اخلاق اشتراک گذاری و همدلی است. تقسیم قربانی میان محرومان، تنها یک اقدام خیریه ساده نیست؛ بلکه تمرینی است برای شکستن بت تکاثر و انباشت ثروت. کسی که از مال خود می گذرد و با دست خود به یاری مستمندان می شتابد، در واقع دیوارهای خودخواهی و بی تفاوتی را فرو می ریزد. این مبادرت به جامعه روح زندگی و همبستگی می بخشد و کینه ها را از دل محرومان نسبت به طبقات مرفه پاک می کند. به این ترتیب، قربانی کردن به ابزاری برای صلح اجتماعی و نزدیک کردن دل های مومنان به یکدیگر تبدیل می شود. جامعه ای که در آن عید قربان به درستی درک و اجرا شود، هیچ گاه شاهد فقر مطلق و گرسنگی همسایه در کنار سیری بی حد و حصر همسایه ای دیگر نخواهد بود. این پیوند میان عرفان و اجتماع، هنر بی نظیر شریعت اسلامی است که معنویت را در خدمت بهبود زندگی انسان ها قرار می دهد.
از زاویه روان شناختی نیز، عمل قربانی کردن و گذشتن از متعلقات، تاثیرات عمیقی بر سلامت روان انسان دارد. روان شناسان اعتقاد دارند خیلی از اضطراب ها و افسردگی های انسان معاصر، ریشه در وابستگی های افراطی به مادیات و ترس از دست دادن آنها دارد. وقتی انسان یاد می گیرد که هیچ چیز در این دنیا ماندگار نیست و دلبستگی شدید به امور مادی تنها باری سنگین بر دوش روح او می گذارد، به آرامشی درونی دست می یابد. عید قربان با تمرین رهایی و گذشت، به انسان می آموزد که مالک واقعی همه چیز آفریدگار است و ما تنها امانت دارانی در این جهان هستیم. این نگرش توحیدی، اضطراب های ناشی از زیاده خواهی و رقابتهای ناسالم مادی را می کاهد و جای آنرا با رضایت باطنی و صلح درونی پر می کند. کسی که آموخته است چه طور از اسماعیل های زندگی خود بگذرد، در رویارویی با ناملایمات و از دست دادن های ناگهانی دنیا، هیچ گاه گرفتار فروپاشی روحی نمی گردد. او به این باور رسیده است که هر گرفتاری و هدیه ای از طرف دوست، امتحانی برای رشد اوست و این باور، سپری پولادین در مقابل ناملایمات روزگار برای او می سازد.
برای تحقق عید قربان واقعی در زندگی روزمره، نیازی نیست منتظر یک روز خاص در سال باشیم. هر روزی که در آن انسان بتواند بر خشم بی جای خود غلبه کند، هر لحظه ای که از دروغگویی برای کسب منفعت بیشتر خودداری کند، هر زمانی که از غیبت و تهمت به خاطر پاسداری از آبروی برادر دینی خود بگذرد، در واقع یک قربانی بزرگ به درگاه آفریدگار تقدیم کرده است. میدان زندگی روزمره مملو از قربانگاه هایی است که در آنها انسان باید میان خواسته های نفسانی و رضایت الهی یکی را برگزیند. مادری که از خواب و استراحت خود برای آرامش فرزندش می گذرد، پدری که سختی کار حلال را به جان می خرد تا لقمه ای پاک به خانه ببرد، کارمندی که از دریافت رشوه چشم پوشی می کند تا تعهد اخلاقی خویش را حفظ کند، همه اینها مجاهدانی هستند که روزانه درحال ذبح خودخواهی های خویش هستند. عید قربان آیینه تمام نمای این مجاهدت های روزانه است که به ما یادآوری می کند بندگی خدا تعطیلی ندارد و تا آخرین لحظه حیات، جریان دارد. اگر این نگرش در تار و پود زندگی ما نفوذ کند، تک تک روزهای ما متبرک به نور قربان و تقرب خواهند شد.
بنابراین، عید قربان فرصتی گرانقیمت برای ارزیابی مجدد مسیر زندگی است. عید قربان به ما هشدار می دهد که مبادا در بند عادت ها و پوسته های عبادات گرفتار شویم و از حقیقت تحول آفرین آنها غافل بمانیم. ذبح گوسفند زمانی ارزش و اعتبار واقعی خویش را دارد که به عنوان نمادی از یک تحول بزرگ درونی و آمادگی برای فداکاری در راه ارزش های والای انسانی و الهی باشد. در جامعه امروز که بیشتر از هر زمان دیگری به همدلی، صلح، ازخودگذشتگی و پایبندی به اصول اخلاقی نیاز دارد، پیام عید قربان زنده و راهگشاست. بیاییم در این روز بزرگ، همزمان با اجرای مناسک ظاهری، به درون خود نیز سفر نماییم و با شناسایی بزرگترین موانع بندگی در وجود خود، تصمیم بگیریم آنها را در مسلخ عشق و ایمان ذبح نماییم تا به مقام تسلیم واقعی دست پیدا کنیم و جامعه ای سرشار از معنویت و عدالت بنا سازیم.
منبع: نور معرفت
مطلب نورمعرفت را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان نورمعرفت در مورد این مطلب