احسان به والدین تکلیفی الهی و اخلاقی که هیچ شرطی ندارد
نور معرفت: در اسلام، نیکی به والدین نه فقط یک وظیفه اخلاقی بلکه یک فرمان الهی است که حتی در سخت ترین شرایط نیز باید رعایت شود. از قرآن تا احادیث پیامبر(ص) و امامان(ع)، همیشه بر اهمیت احترام و محبت به والدین تاکید شده است.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت ضمن اشاره به جایگاه والای حقوق والدین در اسلام، احسان نسبت به والدین را امری مطلق دانست و اظهار داشت: خداوند در آیه ۱۵ سوره لقمان می فرماید: «و اگر پدر و مادر تو را بر شرک به خدا که آنرا به حق نمی دانی وادار کنند در این صورت دیگر آنها را اطاعت مکن و لیک در جهان با آنها به حسن خلق مصاحبت کن» که جای تأمل بسیاری دارد.
بنابر روایت ایسنا، حجت الاسلام والمسلمین حسن بوسلیکی بیان کرد: از حضرت رسول (ص) نقل شده است: «إنی بُعِثتُ لِأُتَمِّمَ مَکارِمَ الأخلاقِ». بخش مهمی از این تکمیل مکارم اخلاق به جایی بازمی گردد که انسان ها خیلی از ارزش ها را حدودا با عقل خود و با اخلاق فطری خویش درک می کنند، اما دین می آید تا آنها را به حد غائی کمال برساند.
رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت حقوق والدین را همچون این موارد برشمرد و اظهار داشت: همه افراد متوجه اهمیت احترام به پدر و مادر هستند، اما هنگامی که به دین مراجعه می نماییم، این مساله ابعادی بسیار گسترده و عمیق پیدا می کند و به شدت مورد تاکید قرار می گیرد.
وی اضافه کرد: خداوند متعال در سوره نساء آیه ۴۸ و همین طور آیه ۱۱۶ می فرماید که خداوند شرک به خودرا نمی بخشد، اما گناهان پایین تر از آنرا برای هر کس که بخواهد می آمرزد. در این دو آیه، شرک به خدا چنان گناه بزرگی معرفی شده که گویا از دایره وسیع رحمت الهی خارج می شود و خداوند تاکید می کند که هر گناهی را امکان دارد ببخشد، اما شرک را هیچگاه نمی بخشد. این نشان دهنده جایگاه شرک به عنوان بزرگ ترین گناه در نظام ارزشی اسلام است.
بوسلیکی با اشاره به اینکه قرآن کریم در سوره لقمان به پیچیدگی حقوق والدین اشاره نموده است، اظهار داشت: کسانیکه می خواهند ما را به مهلک ترین رذائل و بدترین عواقب دنیا و آخرت بکشانند، معمولا باید از آنها دوری جست و نسبت به آنها ابراز نفرت کرد. اما خدای متعال دستور می دهد که در این شرایط از والدین اطاعت نکنیم، ولی بازهم با آنها درست رفتار نماییم. این نشان داده است که حقوق پدر و مادر تا چه اندازه والا و بلندمرتبه است. حتی اگر ما را به شرک دعوت کنند که بزرگ ترین گناه است، باز هم باید با آنها به نیکی رفتار نماییم و این بالاترین مرتبه تکریم والدین به حساب می آید.
رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت ضمن اشاره به مفهوم «عاق والدین» خاطرنشان کرد: یکی از مفاهیم بسیار عمیق و تعجب آور در این حوزه، مساله «عاق والدین» است. عاق والدین به مفهوم نافرمانی و خارج شدن از دایره اطاعت پدر و مادر است و این طور نیست که حتما پدر و مادر ما را نفرین کنند تا گرفتار این گناه شویم.
وی اضافه کرد: بلکه این خود ما هستیم که با رفتار خود این وضعیت را رقم می زنیم. صرف این که از اطاعت والدین خارج شویم، عاق والدین محقق می شود و احتیاجی به نفرین آنها نیست. از حضرت رسول(ص) نقل شده که به فرد عاق والدین گفتند: هر کاری می خواهی بکن، اما تو بخشیده نخواهی شد تا آن زمان که حق والدین را ادا کنی و از این گناه خارج شوی.
رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت با اشاره به اینکه عاق والدین حتی با کوچک ترین چیزها محقق می شود، اظهار داشت: چنانکه از امام صادق(ع) نقل است که از مصادیق عاق والدین اینست که انسان نگاه تند و خشم آلودی به پدر و مادرش بیندازد. همین نگاه تند کافی است تا انسان در زمره عاق والدین قرار گیرد. این شخص بوی بهشت را استشمام نمی کند و مشمول بخشش الهی نمی شود مگر این که حق آنها را جبران کند. این نشان از حساسیت فوق العاده این مساله در معارف اسلامی دارد.
بوسلیکی ضمن اشاره به دعای ۲۴ صحیفه سجادیه در حق پدر و مادر، اظهار داشت: در سراسر این دعا، فراز به فراز صلوات بر محمد و آل محمد تکرار شده که خود آداب دعا را به ما می آموزد. این که در بین دعا، پیوسته صلوات بفرستیم و ذکر پیامبر و آل او را از یاد نبریم، از نکات مهم آموزشی این دعاست.
رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت بیان کرد: در آغاز دعا، حضرت از خداوند می خواهد که به پدر و مادرش جایگاه والا و کرامت ببخشد. سپس فرازی می آید که می فرماید: «خدایا مرا چنان قرار ده که از پدر و مادرم همانند یک سلطان خودکامه بترسم و با این وجود نسبت به آنها چنان مهربان باشم که مادری مهربان نسبت به فرزندش مهربان است.»
وی افزود: در ادامه امام سجاد(ع) می فرمایند: «و اطاعت از آنان و نیکی به هر دوی آنان را در نظرم از لذّت خواب در چشم خواب آلوده شیرین تر، و برای سوز سینه ام از شربت گوارا در ذائقه تشنه خنک تر گردان، تا خواسته ایشان را بر خواسته خود ترجیح دهم، و خرسندی آن دو را بر خرسندی خود مقدّم دارم.»
بوسلیکی اشاره کرد: سپس حضرت می فرماید: «خداوندا صدایم را در محضر آنان ملایم کن، و گفتارم را بر آنان دلنشین فرما، و خویم را نسبت به آنان نرمی عنایت کن» همه نکاتی که امام سجاد(ع) در این دعا بیان کرده اند، دستورالعمل های موردنیاز برای رفتار با والدین است.
وی با اشاره به اینکه امام سجاد(ع) در این دعا درسهای بی بدیلی برای فرزندان عرضه کردند، اضافه کرد: در فراز دیگری از دعای ۲۳ صحیف سجادیه آمده است: «خداوندا هر دو را به پاس تربیت من جزای نیکو ده، و در مقابل آن که مرا گرامی داشتند جزای خیر عطا فرما، و هرچه را در کودکی نسبت به من منظور داشته اند در حق ایشان منظور کن.» و همین طور می فرمایند: «خداوندا اگر از جانب من آزاری به آنان رسیده، یا از من کار ناخوشایندی دیده اند، یا حقی از آنان بوسیله من از بین رفته، همه را باعث پاک شدن آنان از گناهانشان و مایه رفعت مقامشان و افزونی حسناتشان قرار ده.»
بوسلیکی اضافه کرد: امام در بخش دیگری از این دعا می فرماید: «خدایا اگر در گفتاری بر من تعدی کردند، یا در رفتاری نسبت به من اسراف و زیاده روی کردند، یا حقی از من را ضایع کردند، یا در انجام وظیفه ای نسبت به من کوتاهی کردند، من همه را به آنها بخشیدم و از تو هم می خواهم که تبعات این کوتاهی ها را از آنها برداری و خودت آنها را ببخشی.» در این فراز این سوال مطرح می شود که آیا امکان دارد امام حسین(ع) حقی از فرزند خود ضایع کرده یا در حق او اهمال کرده باشد؟ مسلماً چنین نیست. از همین جا روشن می شود که امام سجاد(ع) از شروع دعا، به ما انسان های عادی در برابر پدران و مادرانمان درس می داده است.
وی دعای ۲۴ صحیفه سجادیه را یک دوره کامل آموزشی و کاربردی درباره ی حقوق پدر و مادر معرفی نمود و اظهار داشت: حضرت در ادامه این دعا می فرماید: «حق آنها بر من آن قدر بزرگ و عظیم است که اصلاً شایسته نیست من بخواهم اگر آنها در حق من اهمال کرده اند، عادلانه جبران کنم و آنها را قصاص نمایم. آنها اصلاً با من در یک تراز نیستند و حقشان خیلی بیشتر از من است.» در ادامه می فرمایند: «الهی اگر چنین کنم پس روزگار مدیدی که در تربیت من سپری کرده اند، و رنج های زیادی که در نگاهداری من تحمّل نموده اند، و آن همه که بر خود تنگ گرفتند تا زندگی مرا گشایشی باشد چه می شود؟ بدون شک بعید است که بتوانند حق خودرا از من دریافت دارند، و من نمی توانم حقوقی را که بر عهده ام دارند تدارک نمایم، و وظیفه خدمت آنان را به جای آورم.»
رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت اظهار داشت: در فرازهای پایانی دعا، حضرت از خداوند می خواهد: «خدایا مرا چنان کن که بعد از هر نمازی به یاد آنها باشم، در تمام لحظات شب و در هر ساعتی از ساعات روز، آنها را فراموش نکنم.» این نشان دهنده تداوم یاد و احترام والدین در همه اوقات است.
وی با اشاره به اینکه دعای ۲۴ صحیفه سجادیه، یک دوره کامل از معارف اسلامی درباره ی حقوق فرزندان در برابر پدر و مادر است، اظهار داشت: امام سجاد(ع) در آخر هم می فرماید: «خدایا مرا بواسطه همین دعایی که در حق پدر و مادرم کردم، ببخش و این دعا را وسیله مغفرت من قرار بده. آنها را هم به خاطر محبت و مهربانی ای که به من داشتند، مشمول مغفرت قطعی خود قرار بده. اگر اول آنها را بخشیدی، آنها را شفیع من گردان و اگر اول مرا بخشیدی، مرا شفیع آنها قرار بده و همه ما را در دار کرامت خودت ساکن کن.» این فراز نشان دهنده پیوند عمیق و ناگسستنی والدین و فرزندان در عالم آخرت است.
به طور خلاصه سپس فرازی می آید که می فرماید: خدایا مرا چنان قرار ده که از پدر و مادرم همانند یک سلطان خودکامه بترسم و با این وجود نسبت به آنها چنان مهربان باشم که مادری مهربان نسبت به فرزندش مهربان است. وی ادامه داد: در ادامه امام سجاد(ع) می فرمایند: و اطاعت از آنان و نیکی به هر دوی آنان را در نظرم از لذّت خواب در چشم خواب آلوده شیرین تر، و برای سوز سینه ام از شربت گوارا در ذائقه تشنه خنک تر گردان، تا خواسته ایشان را بر خواسته خود ترجیح دهم، و خرسندی آن دو را بر خرسندی خود مقدّم دارم. بوسلیکی افزود: امام در قسمت دیگری از این دعا می فرماید: خدایا اگر در گفتاری بر من تعدی کردند، یا در رفتاری نسبت به من اسراف و زیاده روی کردند، یا حقی از من را ضایع کردند، یا در انجام وظیفه ای نسبت به من کوتاهی کردند، من همه را به آنها بخشیدم و از تو هم می خواهم که تبعات این کوتاهی ها را از آنها برداری و خودت آنها را ببخشی.
منبع: nooremarefat.ir
مطلب نورمعرفت را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان نورمعرفت در مورد این مطلب