اخطار قرآن در رابطه با گناه وقتی زنگار دل میان انسان و خدا حجاب می شود
نور معرفت: قرآن کریم در سوره مطففین از اثری سخن می گوید که گناه بتدریج بر قلب انسان می گذارد؛ زنگاری که اگر ادامه یابد، می تواند انسان را از درک حقیقت و قرب الهی دور کند. این سوره با ترسیم دو سرنوشت متفاوت برای فاجران و ابرار، از «سجین» و «علیین» سخن می گوید و نشان داده است انتخاب ها و اعمال انسان در دنیا چه طور می تواند در سرنوشت وی در آخرت ظهور پیدا کند.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، قرآن کریم در سوره مطففین از اثری سخن می گوید که گناه بمرور زمان بر قلب انسان باقی می گذارد؛ اثری که اگر ادامه پیدا کند، دل را زنگار می گیرد و میان بنده و پروردگارش حجابی ایجاد می کند؛ حجابی که انسان را از درک حقیقت و بهره مندی از قرب الهی دور می سازد.
بنابر روایت فارس، در این بخش از سوره مطففین، فضای آیات از بیان سرنوشت فاجران و مفهوم «سِجّین» به جایگاه ابرار و «عِلّیّین» منتقل می شود. قرآن در ادامه، تقابلی قابل تأمل میان رفتار گناهکاران در دنیا و عاقبت آنان در قیامت ترسیم می کند.
«سجین» و «علیین»؛ دو سرنوشت در مقابل دو انتخاب
آیات ۷ تا ۳۴ سوره مطففین، تصویری روشن از فرجام انسان هایی عرضه می کند که در دنیا حقیقت را انکار کرده اند و در نقطه مقابل، جایگاه کسانی را به تصویر می کشد که راه ایمان و نیکوکاری را برگزیده اند.
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این آیات را در ادامه هشدارهای ابتدای سوره در رابطه با کم فروشی و بی توجهی به قیامت می داند. از این منظر، قرآن تاکید می کند که رفتار انسان در دنیا بدون نتیجه باقی نمی ماند و اعمال او بالاخره، در سرنوشت نهائی اش آشکار خواهد شد.
«سجین»؛ عاقبت گناهی که راه انسان را می بندد
قرآن در رابطه با سرنوشت فاجران می فرماید: «کَلَّا إِنَّ کِتَابَ الْفُجَّارِ لَفِی سِجِّینٍ». سپس برای نشان دادن عظمت این مفهوم می پرسد: «وَمَا أَدْرَاکَ مَا سِجِّینٌ»؛ چه می دانی سِجّین چیست؟ و در ادامه آنرا «کِتَابٌ مَرْقُومٌ» معرفی می کند.
علامه طباطبایی با مقایسه این بخش با آیات در ارتباط با «علیین»، «سجین» را در نقطه مقابل آن قرار می دهد؛ مفهومی که در آن معنای حبس و فروافتادن دیده می شود. برمبنای تفسیر المیزان، این تعبیر صرفا به یک مکان مادی و فیزیکی اشاره ندارد، بلکه با وضعیت وجودی فاجران و گرفتار شدن آنان در پیامد اعمالشان ارتباط دارد.
انکار قیامت از چه نقطه ای آغاز می شود؟
آیات ۱۰ تا ۱۳ سوره مطففین، ریشه این سقوط را در تکذیب «یوم الدین» معرفی می کند: «الَّذِینَ یُکَذِّبُونَ بِیَوْمِ الدِّینِ».
قرآن در ادامه روشن می کند که تکذیب روز جزا از جانب هر انسانی صورت نمی گیرد، بلکه کسانی چنین نگاهی دارند که «کُلُّ مُعْتَدٍ أَثِیمٍ»؛ یعنی اهل تجاوز و گناه هستند.
هنگامی که آیات الهی برای چنین فردی تلاوت می شود، به جای پذیرش و تأمل، می گوید: «أَسَاطِیرُ الْأَوَّلِینَ»؛ اینها افسانه های پیشینیان است. اما قرآن در ادامه، علت عمیق تر این واکنش را بیان می کند: «بَلْ رَانَ عَلَی قُلُوبِهِمْ مَا کَانُوا یَکْسِبُونَ».
یعنی آن چه به دست آورده اند، همچون زنگاری بر دل هایشان نشسته است.
از نگاه المیزان، نکته مهم در این آیه آن است که گناه تنها یک رفتار ظاهری و بیرونی نیست؛ تکرار گناه می تواند بتدریج حجاب هایی در مقابل درک حقیقت ایجاد نماید. علامه طباطبایی همینطور «حجاب» در آیه بعد را با محرومیت از کرامت و قرب الهی مرتبط می داند.
«علیین»؛ سرنوشت ابرار و جایگاه قرب الهی
در برابر سرنوشت فاجران، قرآن کریم می فرماید: «کَلَّا إِنَّ کِتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِی عِلِّیِّینَ».
همان گونه که «سجین» با مفهوم فروافتادن و حبس ارتباط دارد، «علیین» در تفسیر المیزان با علو، درجات بلند و جایگاه قرب الهی پیوند دارد.
سپس قرآن این کتاب را «مَرْقُومٌ» معرفی می کند و می فرماید: «یَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ». بدین سبب همانطور که برای فاجران سرنوشتی مشخص و ثبت شده وجود دارد، ابرار هم به سرنوشتی روشن دست می یابند؛ سرنوشتی که با مقام قرب و نزدیکی به خداوند ارتباط دارد.
بهشت؛ نعمتی که آثارش در چهره انسان آشکار می شود
از آیه ۲۲ سوره مطففین به بعد، توصیف قرآن از بهشت ملموس تر می شود: «إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِی نَعِیمٍ».
علامه طباطبایی در تفسیر این آیه، «نعیم» را نعمتی فراوان و گسترده می داند؛ نعمتی که وصف کامل آن در اندازه بیان نمی گنجد.
قرآن می فرماید: «عَلَی الْأَرَائِکِ یَنْظُرُونَ»؛ آنان بر جایگاه های آرامش نشسته اند و به نعمت ها و مناظر بهشتی می نگرند.
حتی آثار این نعمت و سعادت در چهره آنان نمایان است: «تَعْرِفُ فِی وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِیمِ».
به تعبیر المیزان، «نضره» به شادابی و رونقی گفته می شود که از برخورداری از نعمت سرچشمه می گیرد. به این ترتیب، سعادت و آرامش درونی انسان می تواند در ظاهر او هم جلوه گر شود.
قرآن رقابت را نفی نمی کند؛ مقصد رقابت را تغییر می دهد
یکی از تعبیرهای قابل توجه این بخش از سوره مطففین، در توصیف نوشیدنی بهشتی آمده است: «یُسْقَوْنَ مِنْ رَحِیقٍ مَخْتُومٍ»؛ نوشیدنی پاک و خالصی که با مهر و نشانه ای ویژه محفوظ مانده است.
سپس قرآن می فرماید: «خِتَامُهُ مِسْکٌ» و بلا فاصله دعوتی تربیتی و اجتماعی را مطرح می کند: «وَفِی ذَلِکَ فَلْیَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَ».
علامه طباطبایی «تنافس» را به مفهوم مسابقه و رقابت برای رسیدن به یک مطلوب می داند و این آیه را دعوتی برای سبقت گرفتن در رسیدن به نعمت های الهی معرفی می کند.
از این منظر، قرآن اصل رقابت را نفی نمی کند؛ بلکه جهت و هدف آنرا اصلاح می کند. رقابت واقعی نباید بر سر امور زودگذر و دنیوی باشد، بلکه باید در راه خیر، سعادت و رسیدن به رضایت الهی شکل بگیرد.
روزی که جای خنده ها تغییر می کند
آیات ۲۹ تا ۳۳ سوره مطففین، رفتار اهل گناه در دنیا را به تصویر می کشد: «إِنَّ الَّذِینَ أَجْرَمُوا کَانُوا مِنَ الَّذِینَ آمَنُوا یَضْحَکُونَ».
آنان مؤمنان را به تمسخر می گرفتند و هنگام عبورشان با اشاره و چشم و ابرو، رفتار تحقیرآمیز خویش را نشان می دادند: «یَتَغَامَزُونَ».
حتی بعد از بازگشت به نزد خانواده هایشان هم با سرخوشی از این رفتار سخن می گفتند و در رابطه با مؤمنان ادعا می کردند: «إِنَّ هَؤُلَاءِ لَضَالُّونَ»؛ اینان گمراه هستند.
اما قرآن با جمله ای کوتاه این تصور را کنار می زند: «وَمَا أُرْسِلُوا عَلَیْهِمْ حَافِظِینَ».
آنان مأمور و نگهبان مؤمنان نبودند که در رابطه با ایمان و سرنوشت آنان داوری کنند. این تعبیر در حقیقت کنایه ای به کسانی است که خویش را صاحب اختیار و حق داوری در رابطه با ایمان دیگران می پنداشتند.
سپس ورق برمی گردد و وضعیت تغییر می کند: «فَالْیَوْمَ الَّذِینَ آمَنُوا مِنَ الْکُفَّارِ یَضْحَکُونَ».
در قیامت، مؤمنان از کافران می خندند؛ نه از روی ظلم و تمسخر بی دلیل، بلکه در مقابل عاقبت رفتاری که آنان در دنیا نسبت به مؤمنان داشتند.
تقدم عبارت «مِنَ الْکُفَّارِ» بر «یَضْحَکُونَ» هم بر همین تقابل تاکید دارد؛ امروز دیگر این کافران نیستند که مؤمنان را به تمسخر می گیرند، بلکه مؤمنان شاهد فرجام کسانی هستند که در دنیا آنان را تحقیر می کردند.
در نهایت، کسانیکه در دنیا خویش را برتر از مؤمنان می دیدند، با نتیجه اعمال و انتخاب های خود مواجه می شوند و کسانیکه به سبب ایمانشان مورد تمسخر و تحقیر قرار گرفته بودند، در جایگاه آرامش و نعمت قرار می گیرند.
این آیات یادآور می شود که ارزش انسان را نمی توان با قضاوت های زودگذر و معیارهای ظاهری دنیا سنجید؛ آن چه در نهایت باقی می ماند، حقیقت اعمال انسان و جایگاهی است که او با انتخاب ها و رفتارهای خود برای خویش رقم زده است.
تلاوت این آیات از سوره مطففین را که در صفحه ۵۸۸ قرآن کریم قرار دارد، ببینید و بشنوید.
مطلب نورمعرفت را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان نورمعرفت در مورد این مطلب