آسمان ها در هم می پیچند نگاه قرآن به انتها جهان و قیامت
به گزارش نور معرفت، قرآن در آیه 104 سوره انبیاء، تصویری از روز قیامت عرضه می کند که در آن «آسمان ها مانند طومار در هم پیچیده می شوند». مفسران این آیه را نشانه پایان نظم فعلی جهان و آغاز قیامت می دانند و برخی آنرا با نظریه علمی «انقباض جهان» مقایسه کرده اند، هرچند علم امروز بیشتر بر انبساط پایدار کیهان تاکید دارد.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پاسخ به سؤالِ یک پرسشگر از مرکز ملی پاسخگوئی به سوالات دینی ارایه شده است:
در صورتیکه علم امروز بیشتر از انبساط دائمی جهان حمایت می کند، توصیفات قرآنیِ قیامت از نگاه خیلی از مفسران به جمع شدن و پایان جهان قبل از قیامت اشاره دارد.
پرسش:
مراد از آیه «یَوْمَ نَطْوِی السَّمَاءَ کَطَیِّ السِّجِلِّ لِلْکُتُبِ...» (انبیاء/104) چیست؟
آیا این آیه که ناظر به انتها جهان است، تحلیل علمی دارد؟ آیا می توان آنرا مصداقی از اعجاز علمی قرآن قلمداد کرد؟
پاسخ:
خداوند در مقام بیان حوادث روز قیامت، از درهم پیچیده شدن آسمان ها اطلاع داده است:
«یَوْمَ نَطْوِی اَلسَّمٰاءَ کَطَیِّ اَلسِّجِلِّ لِلْکُتُبِ کَمٰا بَدَأْنٰا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِیدُهُ وَعْداً عَلَیْنٰا إِنّٰا کُنّٰا فٰاعِلِینَ؛ (1)
روزی که آسمان را درهم می پیچیم، مانند درهم پیچیده شدن طومار، همان گونه که اولین بار آفریده ها را آفریدیم، باردیگر آنان را بازمی گردانیم. وعده ای است [که تحقق دادنش] بر عهده ما [ست]، به یقین آنرا انجام می دهیم.» (2)
به باور برخی خداوند در این آیات به نظریه «انقباض جهان» در آینده اشاره نموده است. در این نوشتار این مورد بررسی می شود.
نظریه «انقباض جهان»
نظریه انقباض بزرگ (Big Crunch) یکی از سناریوهای مطرح شده برای سرنوشت غائی کیهان است که در مقابل نظریه «انبساط ابدی» قرار می گیرد. بر طبق این نظریه جهان بعد از دوره انبساط فعلی که از زمان مِه بانگ شروع شده، به سبب نیروی جاذبه غالب ماده، آغاز به کند شدن و سپس انقباض می کند و به سوی یک نقطه خیلی متراکم و داغ می رود. نظریه انقباض جهان بصورت کامل تأیید نشده است و شواهد فعلی بیشتر به سوی انبساط شتابدار و پایدار جهان، گرایش دارد.
درهم پیچیده شدن آسمان ها
واژه «طیّ» در عربی به مفهوم پیچیدن، درهم بستن و جمع کردن و ضد «نشر» به مفهوم گسترده شدن است. (3)
به عبارت ساده تر، عرب به جمع کردن چیزی بعد از باز بودن آن، «طی» می گوید. (4)
مفسران در رابطه با آیه 104 سوره انبیاء نظرات مختلفی را مطرح کرده اند؛ به باور برخی مطابق این آیه، آسمان در قیامت درهم پیچیده میشود همان گونه طومار نوشته نخست بازمی شود تا خوانده شود و سپس رها و باردیگر درهم پیچیده و جمع می شود. (5)
از نگاه طبرانی معنای درهم پیچیده شدن آسمان، این است که خداوند آنرا درهم می پیچد، سپس باز می کند، آنگاه آنرا باردیگر برقرار می گرداند. (6)
ماتریدی این آیه را مربوط به انتها جهان دانسته و با گردآوردن آیات مربوط به انتها جهان، کوشیده تصویری قرآنی از آن زمان ارایه بدهد: قرآن گاهی می گوید آسمان پیچیده میشود، گاهی از تبدیل آن خبر می دهد، گاهی مبحث ازهم شکافتن آسمان را مطرح می کند. برای کوه ها هم شاهد همین قضیه هستیم و یکجا می گوید کوه ها مثل پشم زده شده خواهند شد و جای دیگر آنها را به غبار پراکنده یا ابر درحال حرکت تشبیه می کند. مطابق این آیات، ابتدا تغییرات زیادی در جهان رخ می دهد و سپس همه چیز کاملا نابود می شود و چیزی باقی نمی ماند. خدا نابودی چیزهای بزرگ همچون آسمان و کوه را گفت تا بفهمیم هیچ چیز در این جهان ماندنی نیست و جهان جدیدی برای پاداش و حساب می آید. (7)
ثعلبی احتمال داده «طی» در این آیه به مفهوم پنهان کردن و ناظر به خاموش شدن نور ماه و خورشید باشد. (8)
مغنیه باور دارد آسمان همچون کتابی است که ستارگان کلمات و حروف آن هستند و خداوند در قیامت آنها را جمع می کند. (9)
به باور نویسندگان تفسیر نمونه: «در این آیه تشبیه لطیفی نسبت به درنوردیدن طومار عالم هستی در انتها دنیا شده است، هم اکنون این طومار گشوده شده و تمام نقوش و خطوط آن خوانده می شود و هریک در جایی قرار دارد، اما هنگامی که فرمان رستاخیز فرارسد، این طومار عظیم با تمام خطوط و نقوشش، درهم پیچیده خواهد شد. البته پیچیدن جهان به مفهوم فنا و نابودی آن نیست چنان که بعضی پنداشته اند؛ بلکه به مفهوم درهم کوبیده شدن و جمع وجور شدن آنست و به تعبیر دیگر شکل جهان به هم می خورد، اما مواد آن نابود نمی شود.» (10)
رضایی اصفهانی در مقام تفسیر، به قول کیهان شناسان در رابطه با انقباض جهان اشاره کرده و گفته است: «برخی از کیهان شناسان بر این عقیده اند که جهان فعلی با همه ی کهکشان ها درحال انبساط است و روزی فرامی رسد که این فرار ستارگان از همدیگر متوقف می شود و انقباض جهان آغاز می شود و ستارگان و سیارات به همدیگر نزدیک و همچون آغاز جهان به جِرم کوچکی تبدیل می شوند.» (11)
نتیجه:
کیهان شناسان در رابطه با پایان جهان نظریه واحدی ندارند؛ به باور برخی، انبساط فعلی جهان که از زمان «مِه بانگ» شروع شده، برای همیشه ادامه خواهد داشت؛ در نقطه مقابل، برخی اعتقاد دارند که این انبساط همیشگی نیست و روزی متوقف شده و رو به انقباض و جمع شدن می رود. شواهد علمی درحال حاضر مؤیّد نظریه «انبساط ابدی» هستند. با قطع نظر از این شواهد، به نظرمی رسد قرآن با نظریه «انقباض جهان» بیشتر هماهنگ باشد تا «نظریه «انبساط ابدی»؛ چونکه مطابق این کتاب، در قیامت کوه ها از جا کنده شده و همانند غبار در هوا پراکنده، دریاها برافروخته، خورشید، ماه و ستارگان خاموش، آسمان ها درهم پیچیده و در یک کلام، آسمان و زمین به آسمان و زمین دیگری تبدیل می شوند. به این جهت، خیلی از مفسران از قدیم در مقام تفسیر آیه 104 سوره انبیاء آنرا ناظر به انتها جهان و جمع شدن طومار آن قبل از قیامت دانسته اند.
برای مطالعه بیشتر:
مهدی زاده لهاش، فاطمه و سید معصوم حسینی، «نظریه انقباض جهان از منظر قرآن (با محوریت آیه 104 سوره انبیاء)»، مطالعات قرآن و علم، دوره 6، ش 11، شهریور 1401 ش، صص 179-212.
پی نوشت ها:
1. سوره انبیاء، آیه 104.
2. در آیه 67 سوره زمر نیز به این مورد اشاره شده است: «وَ مٰا قَدَرُوا اَللّٰهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَ اَلْأَرْضُ جَمِیعاً قَبْضَتُهُ یَوْمَ اَلْقِیٰامَهِ وَ اَلسَّمٰاوٰاتُ مَطْوِیّٰاتٌ بِیَمِینِهِ سُبْحٰانَهُ وَ تَعٰالیٰ عَمّٰا یُشْرِکُونَ؛ و خدا را آن گونه که سزاوار اوست نشناختند، درحالی که زمین در روز قیامت یکسره در قبضه قدرت اوست و آسمان ها هم درهم پیچیده به دست اوست؛ منزّه و برتر است ازآنچه با او شریک می گیرند.»
3. قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ ششم، 1371 ش، ج 4، ص 257.
4. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، چاپ اول، 1368 ش، ج 7، ص 150.
5. تیمی، یحیی بن سلام ، تفسیر یحیی بن سلام التیمی البصری القیروانی، بیروت، دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون ، چاپ اول، 1425 ق، ج 1، ص 349.
6. طبرانی، احمد، التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم، اردن، دار الکتاب الثقافی ، چاپ اول، 2008 م، ج 4، ص 319.
7. ماتریدی، محمد، تأویلات أهل السنه، بیروت، دار الکتب العلمی، 1426 ق، ج 7، ص 380.
8. ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی ، چاپ اول، 1422 ق، ج 6، ص 312.
9. مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دار الکتاب الإسلامی، چاپ اول، 1424 ق، ج 5، ص 302.
10. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ دهم، 1371 ش، ج 13، ص 513.
11. رضایی اصفهانی، محمدعلی ، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهش های تفسیر و علوم قرآن ، چاپ اول، 1387 ش، ج 13، ص 228.
مطلب نورمعرفت را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان نورمعرفت در مورد این مطلب