همه عمار و مالک اشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول است
به گزارش نور معرفت، حجت الاسلام کاشانی اظهار داشت: همه قرار نیست عمار یا مالک اشتر باشند اما هرکسی می تواند در اندازه توان و جایگاه خودش نقشی در دفاع از حق ایفا کند.
به گزارش نور معرفت به نقل از مهر، حجت الاسلام حامد کاشانی در سلسله سخنرانی های خود در روزهای فاطمیه با واکاوی ابعاد تاریخی و اجتماعی واقعه فاطمیه، به این پرسش می پردازد که چرا با وجود آگاهی مردم مدینه از جایگاه و منزلت حضرت زهرا(س)، آنان در مقابل ظلم به آن حضرت سکوت کردند. این صحبت ها طی چند بخش در اختیار مخاطبان قرار خواهد گرفت.
وقتی به حوادث جامعه عصر پیامبر اکرم(ص) بعد از رحلت ایشان نگاه می نماییم، باید به این نکته توجه داشته باشیم که منشا خیلی از اتفاقاتی که رخ داد، جهل و ناآگاهی مردم نبود. البته اگر درباره ی واقعه کربلا بگوییم عده ای حقیقت امام حسین(ع) را نمی شناختند، سخن درستی است یا اگر بگوییم بعضی از شامیان در جنگ صفین امیرالمؤمنین(ع) را نمی شناختند، این هم درست است؛ اما مردم مدینه حضرت زهرا(س) و جایگاه ایشان را می شناختند. مساله این نبود که نمی دانستند دختر پیامبر(ص) چه جایگاهی دارد؛ مساله این بود که دانستن به تنهایی برای عمل کردن کافی نیست.
صرف دانستن واجب الهی سبب نمی شود انسان به آن عمل کند و صرف آگاهی از حرام الهی هم لزوماً جامعه را از آن حرام دور نمی نماید. باید کاری کرد که معروف در جامعه به یک ارزش عمومی تبدیل گردد و منکر بعنوان یک ناهنجاری اجتماعی شناخته شود. بنابراین، وقتی در جامعه ای افراد آگاهی دارند، اما تحرک، انگیزه، غیرت و شوق موردنیاز برای دفاع از حق را ندارند، باید به دنبال عامل دیگری بگردیم.
یکی از مهم ترین عوامل در چنین شرایطی، حضور افرادی است که بار حق را به دوش می کشند و بعنوان پیش قراول و علمدار در جامعه حرکت می کنند. اگر بخواهم این بحث را در یک جمع دانشجویی مطرح کنم، عنوان آنرا «نقش الگوهای میانی در پیشبرد حق» می گذارم.
وقتی به خانه امیرالمؤمنین(ع) حمله شد، حضرت فرمودند: «وا جعفرا!»؛ یعنی جعفر کجاست؟ شاید این سؤال پیش بیاید که وقتی خود امیرالمؤمنین(ع) حضور دارند، دیگر چه احتیاجی به جعفر است؟ پاسخ این است که اگر قرار باشد بدنه عمومی یک جامعه در دفاع از حق همراه شود، به افرادی از جنس خود مردم نیاز دارد که پیش قراول و علمدار باشند. حضور امیرالمؤمنین(ع) برکات خودش را دارد، اما برای همراه کردن همه جامعه، نقش افراد دیگری هم ضروریست.
همین مساله را در کلمات امیرالمؤمنین(ع) درباره ی عمار می بینیم. حضرت می فرمودند: «أین عمار؟»؛ عمار کجاست؟ معنای این سخن آن نیست که عمار جای امیرالمؤمنین(ع) را می گیرد یا کسی می تواند جای امام معصوم را پر کند. جایگاه امامت محفوظ است و هیچ کس قابل مقایسه با امیرالمؤمنین(ع) نیست؛ اما نقش عمار را دیگران هم می توانند ایفا کنند. جامعه به امیرالمؤمنین(ع) نیاز دارد و در کنار آن، به عمارهایی نیاز دارد که بتوانند در بین مردم روشنگری کنند و هزینه دفاع از حق را بپردازند.
برای نمونه، قبل از جنگ جمل، عایشه برای بعضی از بزرگان و افراد صاحب اعتبار نامه می نوشت تا آنان را بسمت خود جذب نماید. یکی از این افراد زید بن صوحان بود؛ از شاگردان و ارادتمندان سلمان فارسی و از چهره های شناخته شده و مورد اعتماد مردم کوفه. عایشه برای او نامه نوشت و از او خواست به جمع آنان بپیوندد، اما زید نپذیرفت.
اهمیت موضع زید در این بود که او فقط یک فرد عادی نبود. حضور یا عدم حضور چنین شخصیتی در یک جبهه، بر تصمیم دیگران هم اثر می گذاشت. بنی عبدالقیس از قبایل مهم کوفه بودند و زید بن صوحان در بین آنان اعتبار داشت. اگر او به یک سمت متمایل می شد، افراد دیگری هم ممکن بود از او پیروی کنند.
زید در جواب عایشه، با استناد به فرمان الهی درباره ی قرارگرفتن زنان در خانه، به او یادآوری کرد که خداوند او را به کاری فرمان داده که از آن سرپیچی کرده و دیگران را هم به جهاد و همراهی با امیرالمؤمنین(ع) فراخوانده است. این نامه یک اقدام روشنگرانه بود؛ اقدامی که آثار آن تنها به همان روز و همان جنگ محدود نماند و در تاریخ باقی ماند.
امیرالمؤمنین(ع) هم درباره ی اهمیت چنین افرادی سخنانی دارند. حضرت می فرمودند اگر بخواهم بعضی از رفتارهایی را که با من شده اصلاح کنم، سپاهم از اطرافم پراکنده می شود و جز کمی باقی نمی مانند. ایشان توضیح می دادند آنهایی که حقیقت امامت را نمی شناسند یا باور ندارند که جایگاه امامت از طرف خداوند و پیامبر(ص) تعیین شده است، ممکنست در مقابل برخی تصمیم ها و اقدامات گرفتار تردید شوند؛ اما آنهایی که این حقیقت را می دانند، پای امام می ایستند.
در جنگ جمل، زید بن صوحان مجروح شد و در لحظات پایانی عمرش، امیرالمؤمنین(ع) بر بالین او حاضر شدند و فرمودند: خدا تو را رحمت کند، ای زید! هرگاه به تو نیاز داشتم، آماده کمک بودی و برای من دردسر و گرفتاری درست نمی کردی.
زید با همان توان کمی که برایش باقیمانده بود، از حضرت تشکر کرد و اظهار داشت که ایشان او را هدایت کرده و به راه آورده اند. سپس توضیح داد که چرا در رکاب امیرالمؤمنین(ع) جنگیده است؛ برای اینکه از ام سلمه شنیده بود که پیامبر اکرم(ص) درباره ی علی(ع) فرموده اند: «من کنت مولاه فعلی مولاه». زید می خواست روشن کند که حضورش در کنار امیرالمؤمنین(ع) به علت یک موقعیت سیاسی یا قدرت ظاهری نبود؛ بلکه به فرمان و معرفی پیامبر(ص) به آن حضرت ایمان داشت.
این همان نکته ای است که اهمیت نقش الگوهای میانی را نشان داده است. عایشه نمی خواست زید به جمع امیرالمؤمنین(ع) بپیوندد؛ برای اینکه می دانست حضور چنین فردی می تواند دیگران را هم به حرکت وادارد. زید فقط یک نفر نبود؛ او می توانست چراغی برای تشخیص مسیر حق باشد.
بنابراین، همه قرار نیست عمار یا مالک اشتر باشند. همه نمی توانند سلمان یا ابوذر شوند. اما هرکسی می تواند در اندازه توان و جایگاه خودش نقشی در دفاع از حق ایفا کند.
در جنگ صفین هم نمونه های دیگری از این مساله را می بینیم. گاهی سپاه امیرالمؤمنین(ع) در مقابل حملات سپاه معاویه گرفتار ترس و عقب نشینی می شد. در چنین شرایطی، گاهی مالک اشتر وارد میدان می شد و نیروها را به بازگشت و ایستادگی تشویق می کرد. اما همیشه هم یک فرمانده نظامی یا شخصیت شناخته شده نبود که چنین نقشی را ایفا می کرد.
در بعضی از گزارشهای تاریخی آمده است که زنی در بین سپاه امیرالمؤمنین(ع)، هنگامی که گروهی از نیروها درحال عقب نشینی بودند، در مقابل آنان ایستاد و با سخنان خود آنها را سرزنش کرد. او به آنان یادآوری کرد که مردم برای رسیدن به امنیت و نجات، به امیرالمؤمنین(ع) پناه می برند؛ پس چطور حالا از کنار ایشان فرار می کنند؟ این زن نه فرمانده لشکر بود، نه رییس قبیله و نه سابقه نظامی شناخته شده ای داشت؛ اما در لحظه ای که دیگران عقب نشستند، ایستادگی کرد و توانست عده ای را به بازگشت وادار کند.
این نمونه ها نشان داده است گاهی یک نفر در یک موقعیت خاص می تواند نقشی ایفا کند که از عهده افراد بسیار شناخته شده هم برنمی آید. در خیلی از خانواده ها هم زنان چنین نقشی دارند. گاهی در یک خانه، خانمی با تشویق همسر و فرزندانش آنان را به حضور در یک اجتماع یا دفاع از یک ارزش دینی ترغیب می کند. نباید این اقدامات را کوچک شمرد.
هیچ کس نباید برای خودش نسخه بی تفاوتی بپیچد
یکی از خطرهای بزرگ این است که انسان برای خودش توجیه کند که کاری از دستش برنمی آید. هرکسی باید ببیند در جایگاه خودش چه کاری می تواند انجام دهد. یک نفر توانایی دارد هزار کودک یتیم را سرپرستی کند، دیگری می تواند برای چندصد نفر اشتغال بوجود آورد و فرد دیگری شاید چنین امکاناتی نداشته باشد؛ اما می تواند با کار حلال خود، زندگی خانواده اش را اداره کند و زمینه ای فراهم آورد که اطرافیانش با شنیدن سخن حق، مانعی برای پذیرش آن نداشته باشند.
جهاد فقط یک شکل ندارد. هرکس باید متناسب با توانایی و موقعیت خودش در راه حق قدم بردارد. گاهی یک اقدام کوچک، اگر با نیت الهی صورت گیرد، ارزش بسیار بزرگی پیدا می کند.
در تاریخ نمونه زنی را داریم که در جنگ صفین به نیروهای امیرالمؤمنین(ع) تذکر داد و آنان را از فرار بازداشت. سال ها بعد، زمانیکه معاویه در شام به قدرت رسیده بود، از او خواستند به مجلسش برود. آن زن به دیدار معاویه رفت و او درباره ی اقدامش در جنگ صفین با او سخن گفت. جالب است که آن زن خودش تصور نمی کرد آن چند جمله ای که در آن روز گفته بود، چنین اهمیتی داشته باشد؛ اما همان اقدام کوچک در تاریخ ثبت گردید.
گاهی ما در پرونده اعمال خودمان، برخی کارها را آن قدر کوچک می بینیم که حتی آنها را به حساب نمی آوریم؛ در حالیکه ممکنست همان کار در پیشگاه خداوند ارزش فراوانی داشته باشد.
نقل مشهوری از شهید چمران وجود دارد که مضمون آن چنین است: اگر همه عالم در تاریکی و سیاهی فرو رفت، تو تلاش کن یک نقطه روشن باشی. اگر نمی توانی فانوس دریایی باشی و مسیر را به دیگران نشان بدهی، دست کم چراغ کوچکی باش که در تاریکی گم نشوی. انسان نباید به بهانه این که دیگران کاری نمی کنند، خودش هم بی تفاوت بماند.
خداوند به ما نیازی ندارد که کوهی را جابه جا نماییم یا حتما مسئولیت بزرگی بر عهده بگیریم. مهم این است که خداوند ببیند ما می خواهیم بنده باشیم و در راه حق حرکت نماییم. گاهی یک کلمه، یک اقدام کوچک یا حتی حضور باانگیزه در یک اجتماع می تواند دیگران را هم به حرکت وادارد.
اگر در چهارراه محله تان پرچمی برافراشته شده و مردم به دیدن آن عادت کرده اند، شما می توانید با انگیزه و نیت الهی همان پرچم را به حرکت درآورید تا دیگران هم متوجه پیام آن شوند. نباید تصور نماییم فقط آنهایی که تریبون دارند یا مسئولیت های بزرگ بر عهده گرفته اند، می توانند در دفاع از حق مؤثر باشند.
گاهی در یک مسجد، میان امام جماعت، بسیجیان و مردم اختلاف و درگیری به وجود می آید و عده ای به غیبت و بدگویی از یکدیگر مشغول می شوند. در چنین شرایطی، ممکنست یک نفر فقط با گفتن این جمله که مسجد جای این حرف ها نیست، بتواند فضای جمع را تغییر دهد. همین اقدام هم نوعی دفاع از حق است.
هرکس باید در همان جایگاهی که قرار دارد، برای حق کاری انجام دهد
ما گاهی تصور می نماییم اگر امکانات، استعداد یا موقعیت ویژه ای نداشته باشیم، نمی توانیم کاری انجام دهیم؛ در حالیکه چنین نیست. به عنوان نمونه، اگر خانواده ای تصمیم گرفته است فرزند دیگری به دنیا بیاورد، می توان با یک هدیه ساده و یک جمله محبت آمیز، آنان را دلگرم کرد. وقتی خانواده ای به علت نگرانی های اقتصادی و دشواری های زندگی گرفتار تردید است، گاهی یک تشویق و حمایت کوچک می تواند در روحیه آنان اثر بگذارد.
ممکن است کسی به خانواده ای که صاحب فرزند شده است بگوید: این هدیه را آورده ام چون شما در شرایط دشوار تصمیم گرفتید به جامعه و آینده آن کمک کنید؛ امیدوار هستم فرزندتان در راه امام زمان(عج) تربیت شود. چنین حرفی می تواند برای پدر و مادر آن کودک دلگرم کننده باشد.
اینکه انسان با طعنه و کنایه، خانواده ها را از فرزندآوری بترساند و مدام از هزینه ها و مشکلات سخن بگوید، چه فایده ای دارد؟ مگر ما روزی رسان هستیم؟ خداوند در قرآن می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ»؛ خداوند روزی رسان است.
اینها نمونه هایی از اقداماتی است که هرکسی می تواند در جایگاه خودش انجام دهد. نباید تصور نماییم اگر روزی جنگ جملی برپا شد، حتما باید در جایگاه فرمانده یا شخصیت برجسته ای قرار بگیریم تا بتوانیم کاری انجام دهیم. از همین امروز باید نقش خودمان را پیدا نماییم.
در تاریخ کربلا هم نمونه ای از این دست وجود دارد. در بصره، پیرزنی بود که بزرگان شیعه را در خانه خود جمع می کرد تا درباره ی کمک به امام حسین(ع) گفتگو کنند. ممکنست آن افراد در نهایت نتوانسته باشند اقدامی انجام دهند، اما آن زن وظیفه خودرا انجام داد. او نمی توانست بجنگد، اما می توانست افراد را دور هم جمع کند، برای آنان غذا فراهم آورد و زمینه گفتگو درباره ی یاری امام حسین(ع) را به وجود آورد.
خداوند این تلاش را فراموش نمی نماید. مگر ارزش کار انسان فقط به نتیجه ظاهری آن است؟ حضرت عباس(ع) برای آوردن آب حرکت کردند و در نهایت به آب نرسیدند؛ اما آیا تلاش ایشان بی ارزش شد؟ انسان اگر برای خدا حرکت نماید، حتی اگر به نتیجه موردنظرش نرسد، تلاش وی در پیشگاه خداوند گم نمی شود.
گاهی ممکنست کسی فقط مقداری چای برای حاضران در یک اجتماع فراهم آورد یا چند لیوان برای یک ایستگاه صلواتی بخرد. نباید این اقدامات را کوچک شمرد. مهم این است که انسان بی تفاوت نباشد و با نیت الهی در راه حق قدم بردارد.
پیامبر اکرم(ص) در دعای خود درباره ی امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «اللهم وال من والاه و عاد من عاداه، وانصر من نصره و اخذل من خذله»؛ خدایا دوست بدار کسی را که علی را دوست می دارد، دشمن بدار کسی را که با او دشمنی می کند، یاری کن کسی را که او را یاری می کند و خوار کن کسی را که او را تنها می گذارد.
این دعا فقط درباره ی کسانی نیست که مستقیماً در مقابل امیرالمؤمنین(ع) شمشیر کشیدند؛ بی تفاوتی و تنها گذاشتن جبهه حق هم مساله مهمی است. در داستان حمله به خانه امیرالمؤمنین(ع)، اگر مردم جامعه نسبت به این اتفاق حساس بودند، کسی جرئت نمی کرد چنین جسارتی به خانه صدیقه طاهره(س) داشته باشد. مساله فقط کسانی نبودند که به خانه حمله کردند؛ کسانی هم که می دانستند چه اتفاقی درحال رخ دادن است و بی تفاوت از کنار آن گذشتند، در این ماجرا مسئولیت داشتند.
بنابراین، انسان نباید برای خودش نقش بی تفاوت تعریف کند. اگر نمی تواند در سطح یک فرمانده یا شخصیت بزرگ عمل کند، می تواند در همان محیط خانواده، محله، مسجد، دانشگاه و محل کار خود قدمی برای دفاع از حق بردارد.
خداوند تلاشهای کوچک را هم فراموش نمی کند
در جنگ جمل، شخصی به نام عمر بن محصن مبلغی را جهت کمک به جبهه امیرالمؤمنین(ع) اختصاص داد. ممکنست دیگری امکانات مالی چندانی نداشته باشد و فقط بتواند چند لیوان برای یک اجتماع فراهم آورد. آن چه اهمیت دارد، نیت و تلاش انسان است.
ما گاهی تصور می نماییم کارهایی که انجام می دهیم چندان مهم نیستند؛ اما خداوند هیچ چیز را فراموش نمی نماید. ممکنست در روز قیامت ببینیم کسی که در محله خود برای حاضران یک اجتماع چای می ریخت، به علت نیت خالصانه اش جایگاه ویژه ای پیدا کرده است. مهم این است که انسان خودش را از جبهه حق جدا نکند.
در داستان غدیر هم می توان همین نگاه را دنبال کرد. همسایه ها می توانند بمناسبت عید غدیر، به جای این که هرکدام جداگانه غذا درست کنند، یک وعده غذا برای همسایه خود فراهم آورند و او هم همین کار را برای دیگری انجام دهد. این هم نوعی ابراز محبت و همراهی با امیرالمؤمنین(ع) است.
انسان باید ابتدا از خودش آغاز کند و در اندازه توانایی خود قدم بردارد. وقتی برای خدا حرکت کرد، خداوند هم راه های دیگری را پیش روی او قرار می دهد. «اتق ا... و یعلمکم الله»؛ تقوای الهی پیشه کنید تا خداوند به شما تعلیم دهد.
امروز هم باید نقش خودرا در دفاع از جبهه حق پیدا کنیم
ما گاهی در خیال و توهم خودمان تصور می نماییم امکانات و پشتوانه های فراوانی داریم، اما اتفاقات روزگار به ما یادآوری می کند که جز خداوند پناه و یاوری نداریم. در دعای عهد می خوانیم: «واجعل اللهم مفزعاً لمظلوم عبادک و ناصراً لمن لا یجد له ناصراً غیرک»؛ خدایا، تو را پناهگاه بندگان مظلومت و یاور کسانی قرار می دهیم که جز تو یاوری ندارند.
باید از خداوند بخواهیم ما را در راه یاری امام زمان(عج) قرار دهد و اجازه ندهد در مقابل حق بی تفاوت بمانیم. ما باید از خدا بخواهیم که حضور و تلاشمان را در راه ولایت قبول کند و ما را در شمار کسانی قرار دهد که اگر در روزگار امیرالمؤمنین(ع) بودند، برای دفاع از ایشان قدم برمی داشتند.
در نهایت، مساله اصلی این است که هرکدام از ما باید از خودمان بپرسیم اگر در آن روزگار بودیم، چه نقشی ایفا می کردیم؟ آیا فقط می دانستیم حضرت زهرا(س) دختر پیامبر(ص) هستند و امیرالمؤمنین(ع) جایگاه امامت دارند، یا حاضر بودیم برای دفاع از این حقیقت هزینه بدهیم؟
نباید منتظر بمانیم تا شرایطی مانند جنگ جمل یا صفین پیش بیاید و بعد به دنبال پیدا کردن نقش خودمان باشیم. هرکس باید از همین امروز، در همان جایگاهی که قرار دارد، کاری برای دفاع از حق انجام دهد.
بطور خلاصه، سپس توضیح داد که چرا در رکاب امیرالمؤمنین(ع) جنگیده است؛ به جهت اینکه از ام سلمه شنیده بود که پیامبر اکرم(ص) درباره ی ی علی(ع) فرموده اند: من کنت مولاه فعلی مولاه. ممکنست آن افراد در نهایت نتوانسته باشند اقدامی انجام دهند، اما آن زن وظیفه خودرا انجام داد. پیامبر اکرم(ص) در دعای خود درباره ی ی امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: اللهم وال من والاه و عاد من عاداه، وانصر من نصره و اخذل من خذله ؛ خدایا دوست بدار کسی را که علی را دوست می دارد، دشمن بدار کسی را که با او دشمنی می کند، یاری کن کسی را که او را یاری می کند و خوار کن کسی را که او را تنها می گذارد.
منبع: نور معرفت
مطلب نورمعرفت را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان نورمعرفت در مورد این مطلب