کسی که با مردم فقیر مانند پدر و مادرش رفتار می کرد
نور معرفت: حمد و سپاس او را سزد که پیامبر به مهر فرستاد.
قرآن کریم در سوره ضحی پس از بیان ملاطفت و تکریم خداوند نسبت به پیامبر اکرم صلوات ا... ضد، به بیان رحمت رحیمیه حضرت حق به پیامبر می پردازد و می فرماید: "اَلم یَجدکَ یتیماً فَآوی* وَ وَجَدَکَ ضالَّاً فَهدی* وَ وَجَدَکَ عَائِلًا فَأَغْنَیٰ"۱
از لطائف دل نشین این آیات سخن خداوند در باره حبیب خود و دردانه هستی باشد که: اولاً خداوند خویش را مربی و کافل آن حضرت معرفی می کند با آن که یتیم عبدالله پس از دست دادن پدر و مادرش، تحت تکفل و سرپرستی حضرت عبدالمطلب و حضرت ابوطالب درآمد ولی در واقع این دست خداوند بود که او را کفالت و سرپرستی کرد و مأوی و پناهش شد. به همین دلیل پس از آن سوگند "به ضحی و لیل" - سوگند به آیات، اصولاً سوگند به خود است، چون آیه بازنمای صاحب نشان باشد.- از رحمت مستمر و بلاانقطاع خویش نسبت به حضرت می گوید که "مَا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَمَا قَلَیٰ"۲ که پروردگارت تو را رها نکرده و مورد خشم قرار نداده است وبی مهری نورزیده است" بلکه همواره و بی انقطاع مستغرق در مهر حضرتش بوده است.
ثانیاً، از ظرایف دیگر آن باشد که فرمود، باآنکه پیامبر از کودکی و در همه عمر تا بعثت هیچ وقت بندگی غیر او نکرد اما مقام نبوت و علم و کتاب را نداشت و خداوند به لطف خویش به او عنایت کرد و در اوج نشاند و دانایی، کتاب و ردای نبوت بدو بخشید، چنان که فرمود: "وَکَذَٰلِکَ أَوْحَیْنَا إِلَیْکَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا مَاکُنْتَ تَدْرِی مَاالْکِتَابُ وَلَا الْإِیمَانُ"۳ همان گونه روحی را [چون قرآن] از امر خود به تو وحی کردیم. تو [پیش از این] نمی دانستی کتاب و ایمان چیست؟"
ثالثاً، فرمود، حال که چنین نعمت، لطف و عنایت خاصی به تو کردیم، تو هم که مظهر اسم اعظم رحیم خداوندی، به شکرانه این نعمت چنین باش و یتیم را به رحمت خویش پذیرا باش و او را کفالت و کفایت کن و از خود مران و مرنجان."فَأَمَّا الْیَتِیمَ فَلَا تَقْهَرْ"۴
راابعاً، فرمود: "وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَاتَنْهَرْ"۵ پس سائلان را نیز به مهر آرام شان ساز و به خشونت و کلام درشت ساکت شان مساز!
ظرافت در آن باشد که فرمود: "فلاتنهر"، چنان که درحق والدینی که در فرتوتی و پیری احتیاج به مراقبت دارند، فرمود، با آنان به درشتی سخن نگویید و روی ترش نکنید و با ایشان به ملایمت باید سخن گفت.
"وَقَضَیٰ رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِنْدَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ کِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا کَرِیمًا"۶
"و پروردگارت فرمان قاطع داده است که جز او را نپرستید، و به پدر و مادر نیکی کنید؛ هرگاه یکی از آنان یا دو نفرشان در کنارت به پیری رسند[چنانچه تورا به ستوه آورند] به آنان اُف مگوی و بر آنان پرخاش مکن، و به آنان سخنی نرم و شایسته بگو."
در حق سائلان نیز فرمود، چنین رفتار کنید، خواه سائلانِ علم و معرفت باشند، خواه طالبان معنا و فضیلت و خواه حاجت مندان درهم و دینار، با مهر برخورد کن و تحت لوای رحمت؛ آرام شان ساز، نه آن که با برخوردی نامهربانانه به سکوت وادارشان کنی و یا به کلام تند آنان را برانی!
حضرتش که خداوند خُلق او را به نام بزگ خویش می ستاید و می فرماید: "وَإِنَّکَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِیم"۷ تجلی تام این کلام حق تعالی و مظهر رحمت او بوده و هست. چنان که از امام سجاد مقابل السلام آورده اند:
"هر وقت حضرت چیزی به سائل و مستمند می داد، دست خویش را می بویید و می بوسید و از چهره سر و صورت پایین می آورد و می فرمود، این دست پیش از اینکه به دست نیازمند برسد به دست خدا رسیده است؛ برای اینکه خداوند می فرماید: "یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ یَأْخُذُ الصَّدَقات"۸
و امیرمؤمنان مقابل السلام فرمودند: "إِنَّ الْمِسْکِینَ رَسُولُ اللَّهِ، فَمَنْ مَنَعَهُ فَقَدْ مَنَعَ اللَّهَ وَ مَنْ أَعْطَاهُ فَقَدْ أَعْطَی اللَّهَ"۹ بینوایی که از تو چیزی می طلبد، فرستاده خداست، کسی که او را چیزی ندهد، گویی حق خدا را ادا نکرده است و هر که بدو عطایی کند، حق خدا را ادا کرده است.
به همین دلیل رسول خدا سائلان را دوستان خداوند می داند "الفُقَراءُ أصدِقاءُ اللّه"۱۰ و ایشان را عزیز می شمرد و تکریم شان می کرد چه بینوای مادی بوده و چه نیازمند معنا و علم. از نعمت خداوند و دوستان او می پنداشت و ارج می نهاد.
۱-ضحی، ۶_۸
۲-همان، ۳
۳-شوری، ۵۲
۴- ضحی، ۹
۵- همان، ۱۰
۶--نساء، ۲۳
۷-قلم، ۴
۸-وسائل الشیعه، ج۴، ص۳۰۳
۹- نهج البلاغه، حکمت، ۳۰۴
۱۰- الفردوس، ج۳ص۱۵۷
* رییس کمیته فرهنگی و آموزشی ستاد مرکزی اربعین
مطلب نورمعرفت را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان نورمعرفت در مورد این مطلب