نور معرفت

تاریخچه گنبد طلای حرم علی ابن موسی الرضا(ع)

تاریخچه گنبد طلای حرم علی ابن موسی الرضا(ع)

نور معرفت: مشخص ترین نماد و نشانه بیرونی حرم مطهر امام رضا مقابل السلام گنبد طلایی آنست که مجاوران و مسافران با دیدن آن بنای با شکوه، سلام و درودی بر هشتمین امام نثار می کنند.



به گزارش نور معرفت به نقل از ایسنا، در یادداشتی در خبرآنلاین به قلم هادی انصاری آمده است: «بنا بر نقل کتب تاریخی، اولین گنبد بر فراز مزار قدسی حضرت امام رضا مقابل السلام، به فرمان سلطان سنجر سلجوقی (۵۱۱ ـ ۵۵۲ ق) و به همت وزیر وی، شرف الدین قمی ساخته شد. در آن هنگام گنبد با کاشی آذین گردیده بود. گنبد آغازین همان است که اینک از داخل حرم مطهر دیده می شود و سطح مقعّر و مقرنس آینه کاری آن پیداست. بنا بر این سقف درونی حرم مطهر به حدود هشت قرن پیش بازمی گردد.

در دوران شاه طهماسب صفوی، بعد از جمع آوری خشت های کاشی، گنبدی با خشت های طلا بر فراز گنبد پیشین بنا شد. این همان گنبدی است که امروزه در نمای بیرونی به چشم می آید. در شورش ازبک ها، خشت های طلای گنبد به چپاول رفت.

در سال ۱۰۰۹ق که شاه عباس صفوی از پایتخت آن روز، اصفهان، پیاده رهسپار مشهد گردید، مدتی در مشهد اقامت گزید و فرمان داد که گنبد مطهر، بار دیگر با خشت هایی از مس و روکش طلایی پوشیده شود و این کار به دست کمال الدین محمود یزدی به تحقق پیوست. بر پایه آن چه در کتیبه گنبد دیده می شود، این کار در سال ۱۰۱۰ق شروع شده و در سال ۱۱۱۶ق به انتها رسیده است. متن کتیبه گنبد که اثر خامه خوشنویس نامدار ایرانی علیرضا عباسی است و با قلم طلایی بر زمینه فیروزه ای به خط ثلث نوشته شده، چنین است:

بسم الله الرحمن الرحیم من عظائم توفیقات الله سبحانه ان وفق السلطان الاعظم مولی ملوک العرب و العجم صاحب النسب الطاهر النبوی و الحسب الباهر العلوی تراب اقدام خدام هذه الروضة المنورة الملکوتیة مروّج آثار اجداده المعصومین السلطان ابن السلطان ابوالمظفر شاه عباس الموسوی الصفوی بهادرخان. فاستسعد بالمجیء ماشیاّ علی قدمیه من دارالسلطنة اصفهان الی زیارة هذا الحرم الاشرف و قد تشرّف بزینة هذه القبة من خلّص ماله فی سنة الف و عشر و تمّ فی سنة الف و ستة عشر.

بنابراین، گنبدی که اینک مشاهده می شود، همان بنایی است که حدود چهارصد سال از ساخت آن می گذرد.

در سال ۱۰۸۴ق و در زمان شاه سلیمان صفوی، به دنبال وقوع زمین لرزه، به گنبد مطهر نیز لطمه هایی وارد آمد و شماری از خشت های طلایی آن از جا کنده شد. وی فرمان داد تا گنبد بازسازی شود و کتیبه ای بر آن افزوده گردد که این رخداد را حکایت نماید. این کتیبه حالا بصورت چهار ترنج در اطراف گنبد مطهر دیده می شود. متن کتیبه مورد اشاره چنین است:

من میامن منن الله سبحانه الذی زین السماء بزینة الکواکب و رصع هذه القباب العلی بدرر الدراری الثواقب ان استسعد السلطان الاعدل الاعظم و الخاقان الاکرم الافخم اشرف ملوک الارض حسبا و نسبا و اکرمهم خلقا و ادبا مروج مذهب اجداده الائمة المعصومین و محیی مراسم آبائه الطیبین الطاهرین السلطان بن السلطان شاه سلیمان الصفوی الموسوی بهادرخان بتذهیب هذه القبة العرشیة الملکوتیة و تزیینها و تشرّف بتجدیدها و تحسینها اذا تطرق الیه الانکسار و سقطت لبناتها الذهبیة التی کانت تشرق کالشمس فی رابعة النهار بسبب حدوث الزلزلة العظیمة فی هذه البلدة الکریمة فی سنة اربع و ثمانین و الف و کان هذه التجدید الجدید فی سنة ثمانین و الف. کتبه محمدرضا امامی.

انشاء این متن زیبا و ادبی از طرف استاد و فقیه و ادیب برجسته دوران صفوی مرحوم آقا حسین خوانساری (م ۱۰۹۸) صورت گرفته که در نوشتن متون ادبی در دوران خود، از قدرت گسترده ای برخوردار بوده است.

در سال ۱۳۵۳ شمسی خشت های طلایی گنبد که بر اثر گذشت زمان شفافیّت و جلای خودرا از دست داده بود، در هنگام نیابت تولیت آستانه رضوی عبدالعظیم ولیان خشت های طلایی را از جای خود برداشتند و بار دیگر با آب طلا به روش الکترو پلیتینگ خشت ها را در وان های اشباع شده به آب طلا قرار داده و باردیگر لایه ای تا حدود ۱۷ میکرون طلا ضخامت دادند. (گفتنی است که هر میلیمتر شامل هزار میکرون است) و در جای خود نصب کردند. ولیان فرمان داد هر خشتی که برداشته می شود، شماره گذاری شود که بتوانند بعد از طی لایه گذاری طلا و پروژه ترمیم خشت ها، دقیقا هر خشت را در جای اولین خود قرار دهند. کاری که مرحوم ابراهیم زرگرباشی رئیس کارگاه طلاکاری گنبد مطهر امیرالمومنین ع در نجف اشرف در سال ۱۱۵۵ هجری که به دستور نادرشاه افشار صورت گرفت، خود انجام داده و تمامی خشت ها علاوه بر شماره گذاری و تعیین ردیف قرار گرفتن خشت بر روی گنبد و امضای خود و گاه تعدادی از استادان آن زمان را قرار داده که این پیش بینی، خود کمک فراوانی به در جا قرار دادن هر خشت نمود.

گفتنی است که مساحت گنبد مطهر امام رضا مقابل السلام حدود ۸۵۰ متر مربع بوده که از دو بخش ساقه و گنبد تشکیل می گردد. این گنبد با سیزده هزار و یکصد خشت طلا پوشیده و آذین گردیده شده است.

ابعاد گنبد به این شرح است:

ارتفاع از کف حرم تا زیر سقف گنبد درونی ۸/۱۸ متر

ارتفاع از کف حرم تا بالای گنبد طلای بیرونی ۲۰/۳۱ متر

ارتفاع از اوّل طلاکاری تا تیزه گنبد ۴۰/۱۶ متر

ارتفاع سر طوق گنبد ۵۰/۳ متر

محیط خارجی ۱۰/۴۲ متر





منبع:

1400/03/31
22:29:03
5.0 / 5
197
مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)

تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم نظر دهید
= ۹ بعلاوه ۳
نور معرفت

nooremarefat.ir - مالکیت معنوی سایت نور معرفت متعلق به مالکین آن می باشد