نور معرفت
گزارش مهر به مناسبت شب قدر؛

فانی قریب

فانی قریب

به گزارش نور معرفت خداوند در مورد دعا و پرسش بندگان درباره او، واسطه رسول الله را حذف می كند و خودش می فرماید: فانی قریب. خداوند آنقدر به ما نزدیك است كه ما اجازه داریم بدون واسطه با او ارتباط برقرار نماییم.



خبرگزاری مهر، گروه دین واندیشه: در آستانه شب بیست و سوم ماه رمضان قرار داریم، شبی که در روایات اشاره شده که در بین سه شب قدر، این شب افضل است و احتمال می رود که شب قدر همین شب باشد. اعمال مخصوص این شب در روایات و ادعیه ها ذکر شده است که عمدتاً حالت گفتگو و راز ونیاز با خدا دارد. نکته مهمی که در این میان وجود دارد این است که باید حواسمان به دعا کردن هایمان باشد و تا حد مقدور آداب و شرایط دعا را فراهم نماییم. با این که خود عمل دعا کردن یک نوع عبادت به حساب می آید و همین که ما توفیق دعا کردن پیدا کرده ایم خودش فضیلت است با این وجود در این شب ها که دعاهایمان حال و هوای دیگری دارد باید حواسمان باشد از خدا چه می خواهیم.
دعا از مقوله عبادت است و ماهیت عبادتی دارد
مجید معارف، استاد معارف دانشگاه تهران در مورد ارتباط دعا و ماه مبارک رمضان به خبرنگار مهر اظهار داشت: خدای تبارک و تعالی در سوره مبارکه بقره ۵ آیه در ارتباط با روزه نازل کرده است. شروع این آیات هم با این آیه است: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ.. اگر خوب دقت نماییم در این مجموعه آیات روزه یک آیه یعنی آیه ۱۸۶ سوره بقره به «دعا» اختصاص دارد که می فرماید: وَإِذَا سَأَلَکَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَلْیُؤْمِنُوا بِی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ. معنای این مجموعه آیات این است که رمضان با دو امر معنوی، ارتباط دارد؛ یکی قرآن و دیگری دعا و نیایش. در آیه ۱۸۶ که پیش از این اشاره کردم خداوند نمی گوید که تو به بندگانم بگو یعنی درواقع واسطه رسول الله در این آیه حذف می شود و خداوند می فرماید «فانی قریب» یعنی من پیشتم، من نزدیکم نمی گوید بهشان بگو من نزدیکم و بعد با قید ضمانت می فرماید: من دعوت دعا کننده را وقتی که من را صدا بزند اجابت می کنم.
خداوند آنقدر به ما نزدیک است که ما اجازه داریم بدون واسطه با او ارتباط برقرار نماییم
براساس این آیه می توان گفت خداوند آنقدر به ما نزدیک است که ما اجازه داریم بدون واسطه با او ارتباط برقرار نماییم. در سوره قاف هم می فرماید: «نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ» که باز هم تاکید بر نزدیک بودن خدا با ماست. در سوره مؤمن یا غافر هم خداوند با قید ضمانت مساله ای را درباره دعا مطرح می کند که در ادامه نتیجه گیری ام از ذکر این آیات را عرض می کنم. در این آیه می فرماید: وَقَالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ.
خداوند انقدر به ما نزدیک است که ما اجازه داریم بدون واسطه با او ارتباط برقرار نماییم. در سوره قاف می فرماید: «نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ» که باز هم تاکید بر نزدیک بودن خدا با ماست وی ادامه داد: ازاین رو مشخص می شود که دعا از مقوله عبادت است و ماهیت عبادتی دارد. یعنی همانطور که بعنوان عبادت نماز می خوانیم و روزه می گیریم. ازاین رو همانطور که در تمام شبانه روز می شود عبادت کرد در تمام شبانه روز هم می توان دعا کرد. در چنین صورتی دعا دیگر فقط محدود به نیازمندان نمی گردد. درکتاب الدعا اصول کافی هم روایاتی داریم مبنی براینکه امامان ما فرمودند: دعا در تمام حالات انسان وارد است، چه انسان در خوشی باشد و چه در ناخوشی باشد، چون مثلاً ما نماز را در وقت خاصی می خوانیم؟ نه؛ ما چه خوش باشیم چه ناخوش نماز می خوانیم.
این استاد دانشگاه در مورد فضیلت دعا کردن در ماه مبارک رمضان اظهار داشت: در ماه مبارک رمضان دعا، بیشتر موضوعیت دارد. دلیلش هم این است که روزه حالت خودسازی برای انسان به وجود می آورد که قلب آدمی را رقیق تر می کند. اینها برای دعا زمینه های مناسبی است. در مورد شبهای قدر هم وقتی اعمال این شب را بررسی می نماییم می بینیم که خیلی به نماز زیاد خواندن سفارش نشده است، ولی به دعا کردن خیلی سفارش شدیم. پس دعا برای لیالی قدر موضوعیت ویژه دارد.
در لیالی قدر دعا دو کارکرد دارد؛ یکی برای آمرزش گناهان و طلب مغفرت نسبت به خطاهای گذشته و دیگری برای ساختن یک آینده خوب. چون می دانیم که مقرر است در این شب ها مقدرات ما حداقل برای یک سال آینده مشخص می شود. خیلی ها می گویند خب منم در نوشتن این مقدرات سهم دارم؟ بله. حتما نقش داریم. درست است که مقدرات را می نویسند ولی وقتی دعا می نماییم چیزهایی که ما می خواهیم را برایمان می نویسند. برای همین به ما گفتند که در شبهای قدر اینگونه خدا را صدا بزنیم: اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ / و فِیمَا تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَکِیمِ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِی لَا یُرَدُّ وَ لَا یُبَدَّلُ / أَنْ تَکْتُبَنِی مِنْ حُجَّاجِ بَیْتِکَ الْحَرَامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمُ الْمَشْکُورِ سَعْیُهُمُ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمُ الْمُکَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئَاتُهُمْ / وَ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِیلَ عُمُرِی وَ تُوَسِّعَ عَلَیَّ فِی رِزْقِ / وَ تُقَدِّرَ لِی فِی جَمِیعِ أُمُورِی مَا هُوَ خَیْرٌ لِی فِی دُنْیَایَ وَ آخِرَتِی یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِین.
آداب عمومی دعا و زمان های مناسب برای آن چیست؟
نویسنده کتاب شناخت قرآن افزود: کسی که می خواهد دعا کند باید بداند که برای چه خطایی دعا می کند اگر خطاهایش حق الله است قول بدهد که دیگر آن خطاها را تکرار نمی کند و توبه کند، چون خداوند از حق الله می گذرد ولی اگر خطاها از سنخ حق الناس است باید در صدد جبران آن بربیاید.

معارف افزود: آداب عمومی دعا هم به این صورت است که باید حالت پوزش و پشیمانی به خودش بگیرد. ضمن اینکه خوب است که هم در ابتدای دعا و هم در انتهای آن صلوات بفرستد. چون خود صلوات دعای مستجاب است. حالا وقتی دعای خودمان را بین دوتا صلوات قرار می دهیم، دعای ما محصور دو دعای مستجاب می شود و از فضل الهی بعید است که وقتی دوتا دعا را برآورده می کند به دعای وسط این دو دعا توجه و اجابت نکند. در آداب دعا گفتند: خوب است که برای دعا کردن رو به قبله باشیم. زمان باریدن باران یکی از بهترین زمان ها برای دعا کردن است. زمان های شرعی مثل اذان صبح، ظهر و مغرب از دیگر زمان های مناسب برای دعاست. در ماه مبارک رمضان زمان سحر یکی از بهترین زمان ها برای اجابت دعاست.
استاد معارف دانشگاه تهران اظهار داشت: امام صادق (ع) فرمودند: "کل دعاء مستجاب" یعنی هر دعایی مستجاب می شود، اما ظرف و تحقق اجابتش به دست ما نیست. بعنوان نمونه در سوره یونس آمده است که حضرت موسی (ع) و حضرت هارون (ع) برای نجات بنی اسرائیل از شر فرعون دعا می کنند. خب این دعای خوبی است و دعا کننده هم که دو پیغمبر هستند، ولی خداوند فرمودند دعای شما اجابت می شود ولی عجالتاً کمی استقامت کنید. در روایات داریم که بین زمان دعای آن دو پیغمبر و تحققش چهل سال طول کشیده است. از همین جا متوجه می شویم که برای اجابت دعا باید زمینه های آن فراهم گردد. حتی بعضی ها دعا می کنند اجابت آنرا در روز قیامت می بینند. ازاین رو گاهی آثار اجابت دعاها را زود و گاهی دیر می بینیم، ولی باید بدانیم که حتما دعایمان اجابت می شود.
خوب است که هم در ابتدای دعا و هم در انتهای آن صلوات بفرستد. چون خود صلوات دعای مستجاب است. حالا وقتی دعای خودمان را بین دوتا صلوات قرار می دهیم، دعای ما محصور دو دعای مستجاب می شود و از فضل الهی بعید است که وقتی دوتا دعا را برآورده می کند به دعای وسط این دو دعا توجه و اجابت نکند علی ملکی، مترجم قرآن هم درمورد دعا کردن به خبرنگار مهر اظهار داشت: نفس دعا یک نوع ا جابت است. به قول مولوی: گفت آن الله تو لبیک ماست / و آن نیاز و درد و سوزت پیک ماست. یعنی همین که آدم توفیق پیدا کند و با پروردگارش گفتگو کند خودش یکجور اجابت است. ما صحیفه سجادیه، مناجات خمس عشر و… داریم که سرشار از دعاست. یک راه اجابت دعا این است که فرد مستقیماً به چیزی که می خواد می رسد، اما اگر آن خواسته، به صلاح ما نباشد خداوند به ما یک جایگزین می دهد و گشایش دیگری جای دیگری اتفاق می افتد. گاهی وقت ها هم چیزی که درخواست می نماییم را به ما نمی دهد در عوض به ما ترفیع درجات می دهد و یا یکسری گناهانمان را می بخشد. گاهی در روز قیامت ما پاداش هایی می گیریم که وقتی از خدا درباره آنها می پرسیم، می فرماید: این در ازای دعاهای اجابت نشده شما در دنیاست.
وی اضافه کرد: گاهی وقت ها ما یک خواسته ای داریم ولی چون به صلاحمان نیست خداوند آنرا اجابت می کند در عوض در جای دیگری از زندگی مان دفع بلا می کند پس می بینید که خود دعا سپر بلاست.
یکی از شرایط اجابت دعا این است که در دعایمان جدی باشیم، نمی گردد از خدا بخواهیم که ظالم را به سزای عملش برساند ولی خودمان ظالم باشیم پس برای دعا کردن باید جدی باشیم تا خدا دعایمان را جدی بگیرد ضمن اینکه باید دعایمان از ته دل باشد.
این کارشناس مسائل مذهبی افزود: برای دعا کردن هم باید حال خوب داشته باشیم، در یک مکان مناسب باشیم، نان حلال خورده باشیم. بسیاری از سفره های ما شبهه ناک است، نان حرام دعا کردن را تباه می کند. علاوه براین باید دعاهایمان با حکمت خدا جور دربیاید. درست است که ما همیشه حکمت خدا را نمی دانیم ولی ما دعایمان را می نماییم، خواهشمان را می نماییم و در آخر هم می گوئیم خدایا اگر حکمت تو اقتضا می کند خواسته ام را برآورده کن و اگر حکمتت اقتضا نمی کند برآورده نکن. سماجت و اصرار بر برآورده شدن دعا همیشه هم خوب نیست و تباه کننده است. مثلاً فردی از خدا مصرانه بچه دختر یا پسر می خواهد ولی درآینده از پس تربیت آنها بر نمی آید و چقدر زیادند فرزندانی که بزرگ شدند و آبروی یک خانواده را بردند و یک خانواده را تباه کردند. نمونه تاریخی ش پسر زبیر که همه زندگی زبیر را تباه کرد. بنابراین باید به حکمت خدا احترام بگذاریم. یادمان باشد که اصلی ترین مانع استجابت دعا، گناه است. اما علاوه برآن گوش نکردن به اوامر الهی و عمل نکردن به آنها هم می تواند مانع اجابت دعای ما شود.
نفس خواستن از خدا زیباست
غلامحسین ابراهیمی دینانی، چهره ماندگار فلسفه ایران هم در مورد دعا معتقد است: انسان موجودی تاریخ مند به ذات است که تعریف ندارد. چون ماهیتش معلوم نیست تقاضاهایش هم مشخص نمی باشد. دعا همان خواستن است و ما باید سطح این خواستن ها را بالا ببریم تا به این مقام معنوی برسیم. ازاین رو نفس خواستن از خدا زیباست اینکه انسان، از غنی ذات چیزی را طلب کند خوب است. نکته دیگر اینکه بر مبنای قاعده حکمی و عرفانی، عطیات به قدر قابلیات خوب انسان با دعا می تواند قابلیت های خودش را بالا ببرد. یکی از فلسفه های دعا این است که انسان ظرفیت های خودش را بالا ببرد. هر چه ظرفیت افزایش پیدا کند فیض وعنایت پروردگار بیش تر می شود.

وی اضافه کرد: دعا نوعی خواست انسان است که گاه با زبان حال، گاه با زبان قال و گاه با زبان استعداد بروز پیدا می کند. گاه انسان در مقامی است که بدون داشتن درخواست و تنها با زبان حال دعا می کند؛ بعنوان مثال زمانی که حضرت ابراهیم با سوختن در آتش فاصله ای نداشت هر یک از فرشتگان به نزد او آمدند و خواستند به او کمک کنند. اما حضرت ابراهیم (ع) درخواست هیچ یک از آنان را نپذیرفت و با زبان حال و دعای خاموش، تسلیم امر پروردگار شد؛ بنابراین پروردگار فرمود: «یا نار کونی بردا و سلاما علی ابراهیم». چنانچه یک انسان، مرتبه وجودی خویش را بشناسد دعای او قطعا مورد استجابت قرار خواهد گرفت اما اگر یک لفظ، دعا، از مرتبه و معنای حقیقی وجود انسان برنخاسته باشد قطعا اجابت نخواهد شد؛ به عبارتی گوینده سخن از شرایطی برخوردار می باشد که اگر شرایط به تمامی در گوینده وجود نداشته باشد سخن او هم چون تیر بر هدف نخواهد نشست.
چه دعاهایی مستجاب نمی شوند؟
حجت الاسلام علوی تهرانی راجع به دعا می گوید: کلید اصلی اجابت دعا این است که درخواست ما، مخالف حکمت خداوند نباشد، چونکه خداوند حکیم است و چیزی را که مصلحت دارد برای انسان فراهم می آورد.
کلید اصلی اجابت دعا این است که درخواست ما مخالف حکمت خداوند نباشد چونکه خداوند حکیم است و چیزی را که مصلحت دارد برای انسان فراهم می آورد این استاد حوزه علمیه با اشاره به اینکه شما خواسته خویش را از خدایی می خواهید که کریم، علیم، قادر و حکیم است فقط باید حکمت او اقتضا کند که به شما عطا کند، اظهار نمود: ابزارها حکمت خدا را دگرگون نمی کنند، زیر قبه حضرت سیدالشهدا (ع) ابزار استجابت دعا است، اما اگر حکمت الهی نباشد حتی آنجا هم دعا مستجاب نمی گردد. یاد بگیریم آنچه را از خداوند می خواهیم در حیطه مصالح ما باشد و برای این منظور حوصله داشته باشیم و بدانیم که محال است خواسته ای به استجابت نرسد؛ هر کس آرزوی چیزی را دارد که رضای خدا در آن است و منجر به عصیان و گناه هم نمی گردد از دنیا خارج نمی گردد مگر اینکه به آن برسد.
وی افزود: با اشاره به اینکه برخی دعاها اصلاً مستجاب نمی شوند، اظهار داشت: خداوند می فرماید ای دعاکننده چیزی را که نشدنی و حلال نیست را نخواه، بعنوان مثال دعای فراهم کردن بساط شراب خوری به هیچ عنوان مستجاب نمی گردد. درباره ربا خداوند یک نفر را نفرین می کند اما درباره شراب هر کس هر کاری برای آن کرده باشد را لعنت کرده است. وی با اشاره به اینکه برخی دعاها هم به واسطه شخص مستجاب نمی گردد، اظهار نمود: کسی که در تشیع جنازه بخندد در دنیا دعای او مستجاب نمی گردد، دعای ریاکار و مسخره کننده مستجاب نمی گردد.


منبع:

1399/02/27
23:24:58
5.0 / 5
306
مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)

تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم نظر دهید
= ۸ بعلاوه ۴
لینک دوستان نور معرفت
نور معرفت

nooremarefat.ir - مالکیت معنوی سایت نور معرفت متعلق به مالکین آن می باشد